30/04/2026
📸 Người chép sử bằng ảnh của miền Nam trong những năm Kháng chiến chống Mỹ
Võ An Khánh (tên thật Võ Nguyên Nhân), sinh năm 1936 tại Cà Mau, vùng đất tận cùng Tổ quốc, nơi ông đã dành trọn đời mình để ghi lại bằng ống kính những năm tháng khốc liệt của cuộc Kháng chiến chống Mỹ trường kỳ của dân tộc. Hơn 60 năm cầm máy ông được xem như là bậc tiền bối, cây đại thụ của nhiếp ảnh Tây Nam Bộ, vớ nhiều đóng góp đáng trân trọng cho sự nghiệp nhiếp ảnh khu vực và Việt Nam. Đặc biệt, ông là một trong số ít nhân chứng, phóng viên thời kỳ kháng chiến chống Mỹ còn sống.
📸 Ba tác phẩm tiêu biểu mang về Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật năm 2007 của ông là những lát cắt sâu vào hiện thực.
“Trạm quân y dã chiến” (1970) chụp một trạm quân y ngập nước ngay giữa lòng U Minh Hạ (1970). Mong manh giữa sự sống và cái chết, nhưng những con người được giao thiêng chức cao cả “cứu người” đã vượt lên nỗi sợ hãi, vững vàng trong từng ca mổ để giành lại hơi thở cho thương binh.
“Phóng lựu đạn vào nơi đóng quân của địch bằng nạng giàn thun - một sáng kiến độc đáo của chiến tranh nhân dân” - Châu Hưng (9/1972) là hình ảnh những thân hình nhỏ nhắn của các chiến sĩ dân quân du kích quả cảm không ngại hy sinh,đang phóng lựu đạn vào nơi đóng quân của địch. Đó là tinh thần và trí tuệ Việt Nam trong chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện, tự lực cánh sinh.
Tinh thần ấy được minh chứng đậm nét qua bức ảnh thứ 3 “Hàng vạn nhân dân ba xã Tân Hưng Đông, Phú Mỹ, Trần Thới - Cái Nước - Cà Mau biểu tình tuần hành ủng hộ bản tuyên bố 8 điểm của đoàn đại biểu ta tại Hội đàm Paris” (6/1972). Với băng rôn, khẩu hiệu, xuồng ba lá chở đầy người đủ thành phần, lứa tuổi ken dày trên sông tuần hành, biểu tình trước mũi súng, bom đạn của kẻ thù…
Chỉ gói gọn trong ba bức ảnh, nhưng NSNA Võ An Khánh đã khéo lựa chọn và khái quát gần đầy đủ hành trình kháng chiến chống Mỹ vẻ vang của dân tộc ta. Những khuôn hình ấy không ồn ào, nhưng có sức nặng của thời gian. Ở đó, chiến tranh hiện lên qua những con người bình dị, mang trong mình sự kiên cường, nhẫn nại và cả những ranh giới rất đỗi mong manh.
Nhìn lại những khuôn hình của Võ An Khánh trong dòng chảy của Kháng chiến chống Mỹ, ta càng thấm thía giá trị của hòa bình hôm nay. Nhân dịp kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4), những bức ảnh ấy không chỉ nhắc nhớ về một thời khói lửa, mà còn là lời tri ân lặng lẽ dành cho những con người đã đi qua chiến tranh bằng tất cả lòng dũng cảm và niềm tin. Để rồi từ đó, mỗi chúng ta hôm nay càng biết trân trọng hơn những điều bình dị đang có, như một cách tiếp nối ký ức và gìn giữ hòa bình.
