17/02/2026
đŠđ±đœđ°Urime dita e PavarĂ«sis KosovĂ«s 17 shkurt 2008 . Prof. Reshat Ramadani â Historian
RrĂ«fim Xhafer Xhaferi (i lindur nĂ« vitin 1941), nga Jabuqa â Livoqi i EpĂ«rm, rrĂ«fen pĂ«r gjyshin e tij, XhafĂ« JabuqĂ«n, kaçakun e njohur tĂ« AnamoravĂ«s nĂ« fund tĂ« shekullit XIX dhe nĂ« tri dekadat e para tĂ« shekullit XX. Ai flet gjithashtu edhe pĂ«r pasardhĂ«sit e tij.
Familja e XhafĂ«s ishin muhaxherĂ« tĂ« ardhur nga Jabuqa (Jabukova â Nahia e ToplicĂ«s). Xhafa kishte lindur nĂ« vitin 1876 dhe, kur ishte vetĂ«m dy vjeç, familja e tij u shpĂ«rngul me dhunĂ« sĂ« bashku me gjashtĂ« familje tĂ« tjera tĂ« afĂ«rta. Fillimisht u vendosĂ«n nĂ« Baksh tĂ« PrishtinĂ«s dhe pas tri vitesh kaluan nĂ« JabuqĂ« tĂ« Livoqit tĂ« EpĂ«rm, ku edhe sot jetojnĂ« pasardhĂ«sit e tyre, pĂ«rfshirĂ« nipin Xhaferin.
Nga këto familje:
⹠3 familje u vendosën në fshatin Kravaricë,
⹠3 familje në Malishevë (disa prej tyre jetojnë në Gjilan, ndërsa disa janë shpërngulur në Turqi).
Të gjithë i përkasin fisit Gash.
Gjatë shpërnguljes së familjes së Xhafës, iu bashkuan edhe të afërm të tjerë si Hajdin Hajdini dhe Sadik Elezi (i lindur në Toplicë, vdekur në vitin 1933).
Sipas rrëfimit të nipit, Xhafa ishte i kyçur në Lëvizjen Kaçake, së bashku me Hamzë Malishevën (kaçak i njohur nga Malisheva, më vonë i dyshuar për tradhti në rastin e vrasjes së Xhafës), si dhe Ibrahim Magashin, kaçak nga Gumnishta e Poshtme dhe shok i ngushtë i tij.
Në vitin 1924, te Kroi i Livoqit të Poshtëm, Xhafa arriti të likuidojë Lubon, komandantin e xhandarmërisë në Gjilan. Që nga ai moment, ai vazhdoi jetën si kaçak mali deri në vitin 1927, kur u kap nga xhandarmëria e stacionit në Zhegër. Dyshohet se u tradhtua nga kundërkaçakë. Edhe pse i plagosur rëndë dhe i djegur, ai arriti të vrasë dy xhandarmë para se të vdiste vetë. Familja e tij u syrgjynos dhe u shpërngul me dhunë në Maqedoni (Veles, Kërçovë etj.) deri në vitin 1930.
RrĂ«fimi vazhdon me pasardhĂ«sit e XhafĂ«s. Bajrush Xhaferi, djali i kaçakut dhe babai i rrĂ«fyesit, mori pjesĂ« nĂ« LuftĂ«n e Livoqit nĂ« fund tĂ« prillit 1943, nĂ« anĂ«n e vullnetarĂ«ve tĂ« udhĂ«hequr nga Ramiz CĂ«rnica. Ai gjithashtu mori pjesĂ« nĂ« LuftĂ«n e RaincĂ«s â nĂ« RekĂ«n e Gjakut, mĂ« 19 shtator 1944, sĂ« bashku me Ramadan Sadikun, Musli Hajdinin, Sahit JabuqĂ«n dhe tĂ« afĂ«rm tĂ« tjerĂ«.
Bajrushi ishte pjesĂ«tar i BrigadĂ«s sĂ« VII Kosovare, me komandant Shaban HaxhinĂ«. MĂ« vonĂ«, ai u transferua nĂ« VojvodinĂ«, TrebinĂ« etj. Ai pĂ«rjetoi edhe ngjarjet tragjike tĂ« MasakrĂ«s sĂ« Gjilanit (1944â45).
Në Brigadën VII ishin edhe familjarë të tjerë si Halim Halimi, Hysen Sadiku, Tahir Tahiri, Rizah Hajdini, Vesel Zeka dhe Sylejman Zeka. Ky i fundit, për kundërshtim të situatës së përgjakshme, u dënua me 15 vjet burg, nga të cilat 13 i vuajti në burgun e Foqës në Bosnje.
Bajrushi u akuzua si jatak i Hasan Ali Remikut dhe vuajti tre muaj burg nĂ« vitin 1949. GjatĂ« aksionit tĂ« armĂ«ve (1955â56), nga ky trung familjar u maltretuan Hamit Ilazi (i cili vdiq pas 6â7 muajve nga pasojat), Vesel Zeka, Tahir Tahiri dhe tĂ« tjerĂ«.
NĂ« pĂ«rfundim, Xhaferi thekson se nga trungu i tyre familjar kishte tĂ« mobilizuar edhe nĂ« kohĂ«n e sulltanit, nĂ« dy dekadat e para tĂ« shekullit XX, tĂ« angazhuar nĂ« luftĂ«rat e PerandorisĂ« Osmane nĂ« Jemen, Galipol (Ăanakkale) dhe Qana Kala, shumĂ« prej tĂ« cilĂ«ve nuk u kthyen mĂ« kurrĂ« nĂ« vendlindje.
