27/04/2026
අද කාලයේ දැවැන්ත ජලාශ වල වේලි සහ පිටවාන් (Spillways) හදද්දී, ජලයේ ඇති අතිවිශාල පීඩනයට වේල්ලේ ගල් ගැලවී යාම වළක්වා ගැනීම සඳහා ඉංජිනේරුවන් ටොන් ගණනින් යකඩ සහ කොන්ක්රීට් (Reinforced Concrete) භාවිතා කරනවා. නමුත් මීට වසර 1500කට පමණ පෙර, කොන්ක්රීට් ගැන සිතන්නටවත් නොහැකි වූ අඳුරු යුගයක, අපේ මුතුන්මිත්තන් මහා ජල කඳක බිහිසුණු පීඩනය දරාගත හැකි අතිශය විස්මිත "Lego" ගල් තාක්ෂණයක් භාවිතා කර තිබෙන බවට සජීවී සාක්ෂි අදටත් ලංකාවේ පවතිනවා.
අපේ ඉංජිනේරු ඉතිහාසය තුළ මෙම අතිශය දියුණු ක්රමවේදය හැඳින්වෙන්නේ "කරමඩැටි ගල්" (Interlocking Stones / Mortise and Tenon joints in stone) තාක්ෂණය ලෙසයි. මෙහි විශිෂ්ටතම උදාහරණය අපට අදටත් කලා වැවේ පිටවාන (Spillway) අසලින් දැකගත හැක.
ක්රිස්තු වර්ෂ 5 වැනි සියවසේදී ධාතුසේන රජතුමා විසින් කලා වැව ඉදිකරන විට, වැව පිරී ගිය පසු අතිරික්ත ජලය පිට කිරීම සඳහා දැවැන්ත කළු ගල් (Granite) යොදාගෙන පිටවානක් නිර්මාණය කළා. මෙම පිටවානෙන් පිටවන ජල කඳේ පීඩනය සහ වේගය අතිවිශාලය. සාමාන්ය ආකාරයට බදාම යොදා ගල් එක මත එක තබා බැන්දේ නම්, ජලයේ වේගයට එම බදාම දියවී ගොස් ගල් කුට්ටි ගැලවී ගහගෙන යනු ඇත. මෙයට විසඳුමක් ලෙස අපේ පැරණි ඉංජිනේරුවන් කළේ, එම දැවැන්ත කළු ගල් කුට්ටි වල ඇතුල් පැත්ත හරියටම එකට සිරවන (Lock) ආකාරයට ජ්යාමිතික හැඩතල වලට කැපීමයි.
එක් ගලක නෙරුමක් (Tenon) සහ අනෙක් ගලේ ඊට මිලිමීටරයකවත් වරදක් නොමැතිව ගැළපෙන සිදුරක් හෝ වලක් (Mortise) කපා, මේවා හරියටම නූතන ළමුන් සෙල්ලම් කරන Lego Blocks මෙන් එකට සම්බන්ධ කළා. මෙහි ඇති භෞතික විද්යාත්මක (Physics) සිද්ධාන්තය වන්නේ, ජලයේ පීඩනය වැඩි වී ගල් බැම්ම ඉදිරියට තල්ලු වීමට උත්සාහ කරන විට, මෙම 'කරමඩැටි' සන්ධි තවත් තදින් එකිනෙකට ලොක් (Lock) වීමයි. පීඩනය වැඩි වන තරමට බැම්මේ ශක්තිමත් බවද වැඩි වේ. කිසිදු බදාමයක් භාවිතා නොකළ නිසා, ජලයට දියවී යාමට දෙයක්ද මෙහි නැත.
නවීන ලේසර් කැපුම් යන්ත්ර නොතිබූ යුගයක, ලෝහ උපකරණ පමණක් භාවිතා කරමින් අතිශය දැඩි කළු ගලක් තුළ මෙතරම් සංකීර්ණ ජ්යාමිතික සන්ධි කැපීම අදටත් ලෝකයේ මහා විස්මයක් ලෙස සැලකෙන මාචු-පිචු (Machu Picchu) ගල් බැමි තාක්ෂණයටත් වඩා අතිශයින් සංකීර්ණ වූවකි. ජල පීඩනය පාලනය කිරීම සඳහාම නිර්මාණය වූ මෙම අද්විතීය ලාංකේය තාක්ෂණය අදටත් කලා වැවේ නොසෙල්වී පවතිනවා.
අපේ ඉතිහාසය යනු හුදෙක් කටකතා හෝ පුරාවෘත්ත පමණක් නොව, නූතන සිවිල් ඉංජිනේරු විද්යාව (Civil Engineering) සහ පාෂාණ තාක්ෂණය (Stone Masonry) පවා නිරුත්තර කරන සජීවී විද්යාගාරයකි.
📌 සත්ය මුලාශ්ර සහ සම්පත් (Sources & References):
1. Brohier, R.L. (1934). "Ancient Irrigation Works in Ceylon" (Part II) - Detailed documentation on the Kala Wewa spillway and the stone interlocking mechanisms.
2. Fernando, A. Denis N. (1982). "Engineering Skill in Ancient Ceylon" - Analysis of the hydraulic structures and "Karamedati" joints.
3. Department of Archaeology, Sri Lanka - Architectural and engineering records of ancient hydraulic stone masonry in the Anuradhapura era.
4. "Water Management in Ancient Sri Lanka" - Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka.
