18/03/2026
GIA ĐÌNH LUÔN LÀ GIA ĐÌNH, KỂ CẢ KHI BỎ LỠ NHAU
Có những bộ phim kết thúc rồi mà rời rạp cảm tưởng vẫn còn nghe tiếng cửa đóng mở, tiếng bước chân ai đó đi lại trong một căn nhà trống.
“Sentimental Value” của Joachim Trier là kiểu phim như thế. Nó như một hành lang dài của ký ức, nơi sự trống trải và cô đơn không phải là cao trào bi lụy mà là trạng thái âm ỷ, ngấm dần vào từng khung hình.
Sau “The Worst Person in the World”, bộ phim được coi như “Kinh Thánh” của hội Millennials lạc lối, Joachim Trier trở lại với một câu chuyện tưởng như rất nhỏ: hai chị em gái, một người cha đạo diễn đã biến mất khỏi đời họ từ lâu và một căn nhà cũ ở Oslo nơi mọi thứ bắt đầu (và có lẽ cũng kết thúc). Nhưng từ cái cốt truyện giản dị ấy, đạo diễn mở ra một cấu trúc cảm xúc phức tạp về gia đình, nghệ thuật và cái giá phải trả cho việc không nói ra điều mình thực sự cảm thấy.
NGÔI NHÀ – NHÂN VẬT RUN RẨY GIỮA NHỮNG VẾT NỨT KÝ ỨC
Phim mở đầu một cách rất “lạ mà đúng” - bài tập làm văn thời thơ ấu của Nora - cô con gái lớn, nay là diễn viên sân khấu. Nora kể lại câu chuyện từ góc nhìn… chính ngôi nhà. Cô bé tưởng tượng ngôi nhà biết vui, biết buồn, biết đau khi cửa sổ bị đóng sầm, biết ấm lại khi “bụng nhà” đầy người, rộn tiếng nói cười.
Ngay từ trường đoạn mở đầu đó, “Sentimental Value” đã tuyên bố luôn: ngôi nhà không chỉ là bối cảnh. Nó là thân thể, là da thịt, là bộ nhớ ngoài của cả một gia đình. Sau cái chết của người mẹ, hai chị em Nora - Agnes trở về dọn dẹp, thanh lý căn biệt thự cũ ở phía tây Oslo - nơi chất đầy đồ đạc, tranh ảnh, giấy tờ và cả lịch sử gia đình chạy xuyên qua thế kỷ XX, từ vết thương chiến tranh đến những lựa chọn bỏ đi - quay về của người cha.
Phim có những góc quay lững thững đi qua những căn phòng như thể đang lần tay trên vết sẹo của chính ngôi nhà: những tấm ván gỗ cong lên vì ẩm, bức tường nứt, cầu thang gỗ kêu cọt kẹt…
Người xem còn thấy căn nhà ở nhiều thời kỳ qua các flashback: khi còn là tổ ấm của ông bà nội, nơi người bà chịu tra tấn thời Đức quốc xã; khi là nơi mẹ của Nora lớn lên; khi cha cô - Gustav - trở thành đạo diễn nổi tiếng rồi rời bỏ gia đình và giờ đây là một nhà kho cảm xúc mà hai chị em buộc phải “thanh lý” để bước tiếp.
Ở tiếng Na Uy, phim có tựa đề là “Affeksjonsverdi” (Giá trị tình cảm) - một khái niệm chỉ thứ giá trị không đo bằng tiền mà bằng thời gian, ký ức và những gì đã mất. Tên tiếng Anh “Sentimental Value” lặp lại ý niệm ấy như một cách nhấn mạnh rằng nhân vật chính không phải Gustav, không phải Nora hay Rachel - minh tinh Hollywood được mời về đóng phim mới của ông - mà là căn nhà.
Chính nó giữ lại tất cả những điều họ không nói với nhau.
Mỗi lần máy quay lia một vòng quanh hành lang hay “trôi” qua các phòng, người xem thấy rõ căn nhà “run rẩy” như một cơ thể đang cố gắng chịu đựng thêm một cuộc hòa giải nữa, thêm một cuộc va chạm nữa giữa quá khứ và hiện tại.
TINH THẦN BẮC ÂU GIẢN DỊ, THÔNG MINH VÀ RẤT… ĐƯƠNG ĐẠI
“Sentimental Value” tiếp tục khẳng định vì sao điện ảnh Bắc Âu luôn có một màu sắc rất riêng: kể chuyện cực kỳ giản dị, thậm chí “không có gì xảy ra” nhưng lớp nghĩa thì dày lên từng đoạn.
Joachim Trier đứng trong cùng một hệ sinh thái với Ruben Östlund, Lars von Trier hay Niels Arden Oplev - những người không ngại bới tung đời sống hiện đại lên bằng những câu chuyện tưởng như rất đời thường.
Ruben Östlund dùng “Triangle of Sadness” để chọc thủng thế giới hào nhoáng của fashion, influencer, giới siêu giàu như một cú đâm thẳng vào “quyền lực nhan sắc” và chủ nghĩa tiêu dùng. Lars von Trier thì vẫn là bậc thầy của những “tấn bi kịch tâm lý kiểu tận thế” như “Melancholia”, nơi cả một lục địa cảm xúc sụp đổ dưới sức nặng của trầm cảm và tội lỗi. Niels Arden Oplev biến “The Girl with the Dragon Tattoo” thành một biên niên sử lạnh lùng về bạo lực và bóng tối trong lòng xã hội Bắc Âu - nơi người ta vẫn thường ví von là “văn minh nhất”.
Trier điềm đạm hơn, ít ồn ào nhưng sức nặng thì không hề kém. Anh kể câu chuyện về một đạo diễn già muốn quay bộ phim “cuối đời” dựa trên bi kịch của chính gia đình mình, nhờ Netflix rót tiền, “cast” một ngôi sao Hollywood để tăng độ bán được và kéo cả êkíp đến căn nhà cũ quay một bộ phim bán tự truyện. Không cần diễn thuyết về “thời đại streaming”, Trier chỉ cần để một bảng logo Netflix lấp ló trên thảm đỏ hay trong cảnh họp sản xuất là đủ thấy châu Âu già cỗi hoàn toàn hiểu mình đang sống trong thời đại nào.
Giống như cách “Triangle of Sadness” kéo cả thế giới high-fashion và influencer lên du thuyền để dìm trong cơn bão châm biếm, “Sentimental Value” mang Netflix, Cannes, “chiến dịch gọi vốn” vào một câu chuyện tưởng như thuần gia đình. Điện ảnh Bắc Âu ở đây không chỉ là “nghệ thuật hàn lâm” nữa mà là một ống kính rất cập nhật, nhìn thẳng vào cách chúng ta biến cả ký ức lẫn người thân thành chất liệu nội dung trong thời đại của “Content Creator”.
MÀU PHIM 35MM & CẢM GIÁC “CĂN NHÀ QUAY TRÊN CHÍNH KÝ ỨC CỦA MÌNH
“Sentimental Value” quay hoàn toàn trên phim analog 35mm. Ở thời đại mà phim châu Âu cũng đã quen với máy số siêu sắc nét, quyết định trở lại với chất liệu phim khiến hình ảnh ở đây mang một độ “mềm” rất đặc trưng: grain mịn, màu da hơi ngả vàng, ánh sáng tự nhiên lẫn ánh đèn LED được xử lý tới mức vừa thực, vừa như ký ức.
Những cảnh trong nhà như bữa tối gia đình, buổi họp script, cảnh Nora đứng một mình trong phòng cũ của mẹ luôn có cảm giác ánh sáng đang thở: không quá tương phản, chỉ đủ để nhìn rõ nếp nhăn khóe mắt, vệt ố trên tường, hơi buồn ngủ trong mắt những người đã ở lại căn nhà này quá lâu. Ngoại cảnh Oslo mang thứ ánh sáng xám xịt nhưng lại trong trẻo, làm nền cho những cú máy handheld rất “gần da”: cứ nhẹ nhàng trôi theo nhân vật, hơi rung nhưng không bao giờ mất kiểm soát.
Đặc biệt, trường đoạn trên bãi biển nơi Gustav và Rachel (Elle Fanning) có cuộc đối thoại vừa nghề nghiệp, vừa rất riêng tư là một ví dụ đẹp về cách Joachim Trier dùng 35mm để ghi lại cảm giác đêm lễ hội: hệ thống đèn dọc bờ biển, ánh vàng lạnh đổ xuống cát, mặt biển tối thẫm phía xa tạo nên cảm giác một đêm kéo dài không dứt, như cuộc đời của một đạo diễn đã sống quá lâu với set quay.
NHỮNG NỖI ĐAU KHÔNG NÓI THÀNH LỜI
Nếu “The Worst Person in the World” là màn độc diễn đưa Renate Reinsve lên ngôi Ảnh hậu Cannes, thì “Sentimental Value” cho thấy cô không chỉ “đi tiếp” nhân vật Julie, mà còn đào sâu thêm một tầng tuổi trưởng thành khác: khi sự nghiệp đã “ổn” nhưng đời sống tình cảm và gia đình vẫn rối như mớ bòng b**g.
Ngay trong cảnh đầu tiên sau phần mở đầu, Nora của Reinsve đã khiến người xem hơi nghẹn ngào, thậm chí bực: một diễn viên sân khấu đang lên cơn hoảng loạn hậu trường trước buổi diễn đầu. Cô vừa yêu cầu nhân tình tát mình để “tỉnh”, vừa cố giữ lớp mặt nạ nghề nghiệp. Ở đó, Reinsve khắc họa kiểu phụ nữ đã quá quen với việc dùng nghề để chạy trốn cảm xúc, đến mức không còn phân biệt rõ đâu là “acting”, đâu là cảm xúc thật.
Stellan Skarsgård, trong vai Gustav – người cha đạo diễn, là một lựa chọn casting hoàn hảo đến mức… đáng sợ. Ông mang lên màn ảnh tất cả sự quyến rũ lão luyện của một nghệ sĩ lớn: nói chuyện đâu ra đấy, kể chuyện chiến tranh, điện ảnh, tình yêu như đang diễn một bài độc thoại Shakespeare nhưng đồng thời, chỉ cần một cái chớp mắt hoặc một giây do dự là đủ lộ ra sự hèn nhát tinh vi của kẻ đã từng bỏ con, bỏ vợ để theo đuổi “tự do sáng tạo”.
Giữa họ là Elle Fanning - Rachel - minh tinh Hollywood được Gustav kéo vào để bán phim cho thị trường quốc tế. Fanning vừa đóng vai “ngôi sao Mỹ thân thiện, chuyên nghiệp, luôn cười đúng lúc” cho đoàn phim, vừa để lộ từng chút một sự bất an: cô biết mình chỉ là lựa chọn thứ hai, sau khi Nora từ chối và cô hiểu mình đang đóng một vai quá xa trải nghiệm sống. Nhiều nhà phê bình gọi đây là một trong những vai diễn tinh tế nhất của Elle Fanning: vừa khoác lên nhân vật hào quang quen thuộc, vừa cho thấy những vết nứt của một người phụ nữ luôn phải diễn, ngay cả khi không đứng trước máy quay.
Ba nhân vật chính như đứng ở ba thế hệ khác nhau của cùng một căn bệnh: trốn tránh. Gustav trốn trong nghệ thuật, Nora trốn trong cơn lo âu, Rachel trốn trong vỏ bọc professionalism. Và ở giữa họ là căn nhà - nơi chẳng ai trốn được, bởi mọi “vai diễn” cuối cùng rồi cũng phải đi qua cánh cửa này.
GIA ĐÌNH LUÔN LÀ GIA ĐÌNH, KỂ CẢ KHI CHÚNG TA BỎ LỠ NHAU
Sau tất cả, “Sentimental Value” vẫn là một bộ phim về gia đình theo nghĩa thuần túy nhất. Trier và đồng biên kịch Eskil Vogt rất tiết chế khi không “điều tra” quá chi tiết nguyên nhân đổ vỡ giữa Gustav và hai con gái. Những vết thương ở đây phần lớn là khoảng trống: những năm tháng ông không có mặt, những bữa ăn không có ghế của cha, những dịp lễ không ai chụp ảnh gia đình vì thiếu người.
Thay vì cho các nhân vật hét vào mặt nhau, Trier để họ nói bằng những cử chỉ vụn vặt: Nora cười gằn khi đọc kịch bản cha viết về bà nội - người mà cô chưa bao giờ thực sự hiểu, Agnes - cô em gái có vẻ “ổn định” hơn với chồng con - âm thầm ôm hết việc dọn nhà như thể đang tự nhặt lại những mảnh vỡ mà cả nhà bỏ quên.
Gustav thì cứ thế lảng tránh mọi cuộc đối thoại trực tiếp, thay vào đó “nói bằng cảnh phim”: đặt Nora, Agnes, Rachel và cả căn nhà vào một dàn dựng mới, hy vọng bộ phim này là lời xin lỗi và cũng là tấm vé “chuộc lỗi” cuối cùng.
Điều đẹp đẽ ở “Sentimental Value” là Trier không cho khán giả chờ đợi một cảnh hòa giải kiểu Mỹ, không ôm nhau khóc dưới mưa, không diễn thuyết về “family comes first”. Thay vào đó, anh đặt nhiều khoảnh khắc rất nhỏ: một cái chạm tay vô tình, một cái nhìn tránh đi, một bữa ăn nơi mọi người ngồi đúng chỗ của mình sau nhiều năm. Gia đình ở đây vẫn mãi là gia đình, dù đã quá nhiều khoảnh khắc bị khuyết vì sự vắng mặt của người cha. Sợi dây kết nối ấy vẫn tồn tại mà không cần bất cứ tuyên ngôn nào. Nó nằm trong cách mỗi người bước vào, bước ra khỏi căn nhà ấy trong quyết định giữ lại hay bán nó đi, trong việc ai là người khóa cửa lần cuối.
Ở tầng sâu hơn, phim chạm tới cảm giác rất phổ quát: mọi thứ ta từng trải qua từ tuổi thơ đến khi trưởng thành - những đồ vật nhỏ, mùi gỗ, âm thanh cầu thang - rồi sẽ trở thành “giá trị tình cảm” gắn với khái niệm “mái nhà”. Căn nhà không chỉ chứa đồ đạc, mà còn chất chứa linh hồn của chúng ta: những phiên bản cũ của chính mình, những người thân đã mất, những cuộc trò chuyện chưa kịp xảy ra.
Châu Âu vẫn thường bị coi là “lục địa già” và điện ảnh châu Âu nhiều khi cũng bị coi là già cỗi: nói mãi những chủ đề cũ, kể hoài bằng nhịp điệu chậm, “khó xem” trong thời đại clip ngắn và TikTok. Nhưng nhìn vào những bộ phim như “Sentimental Value” hay “Triangle of Sadness”, có thể thấy điện ảnh Bắc Âu đang làm điều ngược lại - vẫn giữ sự tinh tế, chiều sâu phân tích nhưng không hề quay lưng với hiện tại.
Joachim Trier trong phim mới chín chắn hơn so với chính anh bốn năm trước: vẫn là nỗi cô đơn của một thế hệ nhưng không còn nằm ở chuyện khủng hoảng “Thirty all-or-nothing”, mà là cảm giác khi nhìn lại cả một đời sống gia đình đã bị quay dựng lại nhiều lần mà vẫn thấy thiếu một cảnh quan trọng nào đó. Anh không còn chỉ nói về những người trẻ “thấy mình là tệ nhất thế giới” mà nói về một gia đình nhiều thế hệ - những người đã sống qua chiến tranh, qua thời phim nhựa, đến thời streaming và vẫn chưa học được cách nói thật với nhau.
“Sentimental Value” vì thế là một phim rất Bắc Âu, rất châu Âu nhưng đồng thời cực kỳ gần với cảm giác đương đại của mỗi người trong chúng ta: cảm giác bị bỏ lại trong chính gia đình mình, cảm giác vừa biết ơn những “giá trị tình cảm” ta thừa hưởng, vừa muốn phá bỏ chúng để sống cuộc đời riêng. Nó không cho ta câu trả lời, chỉ đặt chúng ta một chỗ trong căn nhà ấy, rồi nhẹ nhàng khép cửa lại.
Qua đoạn kết, tôi không băn khoăn vì câu hỏi “Gustav có được tha thứ không?” mà là cảm giác mênh mang khi nghĩ về những căn nhà mình đã ở, những giá trị tình cảm đang mang theo. Ở tận cùng của sự trống trải và nỗi cô đơn, có lẽ điều duy nhất còn lại là cách ta chọn đối diện với quá khứ và quyết định giữ, hay buông, một cánh cửa nào đó trong lòng mình.