01/08/2026
Chuyện tình yêu bà Vi Kim Ngọc và cú sốc nữ quyền ở Việt Nam đầu thế kỷ 20
Tiểu thư Vi Kim Ngọc – con gái của quan Tổng đốc Thái Bình Vi Văn Định – đã làm một cuộc cách mạng trong giới trâm anh thế phiệt hồi đầu thế kỷ 20 khi dám xin cha từ hôn một thiếu gia danh giá để tự lựa chọn ý trung nhân của đời mình.
Bà Vi Kim Ngọc đã làm cuộc cách mạng nữ quyền đầu tiên của thế kỷ XX khi dám xin cha mình sêu trả một hôn ước được sắp đặt từ thủa 13 để tự lựa chọn hôn nhân trên cơ sở của tình yêu. Đến bây giờ chuyện tình đẹp của bà Vi Kim Ngọc và ông Nguyễn Văn Huyên vẫn khiến con cháu và những người biết chuyện ngưỡng mộ.
Quan Tổng đốc Vi Văn Định tuy nổi tiếng nghiêm khắc trong cuộc sống gia đình nhưng lại là người tiếp thu văn minh phương Tây từ rất sớm. Các cô con gái của cụ đều được dạy dỗ theo lối Tây học, được học tiếng Pháp, học đàn piano, học vẽ, học nhảy đầm… Vì thế, tiểu thư Vi Kim Ngọc ngay từ nhỏ đã “cầm kỳ thi họa”. Khi cụ Vi còn làm quan ở Hưng Yên, cứ đều đặn hàng tuần, cụ sai người đưa con gái lên Hà Nội học. Cô giáo của tiểu thư Vi Kim Ngọc từng kể lại ấn tượng sâu đậm về cô học trò xuất thân lá ngọc cành vàng rằng: “Cái làm tôi thích thú nhất là Ngọc đánh dương cầm hay, lại biết vẽ, tính tình ý nhị nhẹ nhàng. Theo tôi, thật là một người lý tưởng…”.
Tiếng thơm của ái nữ nhà quan Tổng đốc nổi tiếng khắp vùng. Năm tiểu thư Vi Kim Ngọc 13 tuổi, hai họ Vi và họ Dương đã hứa hôn. Thiếu gia Dương Thiệu Tước là một thanh niên ưu tú, nổi tiếng trong giới tân nhạc lúc bấy giờ. Ông nội của Dương Thiệu Tước nguyên là quan Tổng đốc Nam Định Dương Khuê (người bạn thân của nhà thơ Nguyễn Khuyến). Tuy nhiên, vào năm 16 tuổi, trước ảnh hưởng của “làn gió mới” khi các nữ nhân theo Tây học ngày càng nhiều, tiểu thư Vi Kim Ngọc đã đấu tranh với cha mình để từ chối hôn ước này. Cô tiểu thư xinh đẹp chỉ một lòng mơ ước “chọn người tài đức để trao gửi thân, nếu không gặp được đấng nam nhi hào hùng thì thà ở một mình suốt đời”.
Cô tiểu thư Vi Kim Ngọc đã đấu tranh với cha, từ chối cuộc hôn nhân sắp đặt để đợi gặp được người tài đức cũng như tìm được hạnh phúc đích thực của mình.
Điều bất ngờ là cụ Vi Văn Định đã đồng ý trả lễ hứa hôn trong 3 năm theo truyền thống để con gái tự chọn người yêu. Lúc bấy giờ, hủy hôn là điều cấm kị, bởi việc này ảnh hưởng tới danh dự của nhà trai lẫn nhà gái. Nhưng vì tôn trọng hạnh phúc của con, quan Tổng đốc đã có hành động vượt ra khỏi khuôn khổ Nho giáo thông thường.
Năm 1935, trước khi GS Nguyễn Văn Huyên về nước, một người bạn của tiểu thư Vi Kim Ngọc đã đưa cho bà xem bức ảnh chân dung chàng trai 30 tuổi rất mực tuấn tú, giới thiệu là Tiến sĩ Văn khoa, lại còn có bằng cử nhân Luật. Bà Kim Ngọc nhận lời gặp gỡ. Ai ngờ vừa gặp, cặp trai tài gái sắc đã cảm mến nhau, “tình trong như đã mặt ngoài còn e”.
Theo lời kể của GS Nguyễn Văn Huy, ông Huyên và bà Kim Ngọc đã có cuộc tiếp xúc riêng đầu tiên tại Thụy Khuê, trong tư gia một người bạn gái là con gái của học giả Nguyễn Văn Vĩnh. “Hôm ấy cha tôi đến cùng GS Nguyễn Mạnh Tường. Đó là lần đầu tiên cha mẹ tôi nói chuyện riêng với nhau. Sau đó cha tôi bỏ ông Nguyễn Mạnh Tường ở lại, đưa mẹ tôi lên xe hơi riêng, đi dạo mát vòng quanh Hà Nội”.
Thời gian sau đó, tiểu thư Vi Kim Ngọc vẫn sống chủ yếu tại Thái Bình. Nhớ người yêu, ông Nguyễn Văn Huyên cứ Chủ nhật là lái xe xuống thăm. Thời đó đường sá Hà Nội – Thái Bình đi lại khó khăn, đò phà nhiều, phải đi hơn nửa ngày mới tới nơi, nhưng chàng trai si tình không quản ngại vất vả.
Có công đi lại có ngày nên duyên, vào năm 1936, đám cưới của tiểu thư Vi Kim Ngọc – con gái Tổng đốc Thái Bình Vi Văn Định – và Tiến sĩ Văn khoa Nguyễn Văn Huyên – em vợ của quan Khâm sai đại thần Phan Kế Toại – đã được diễn ra rất đình đám.
-------------------------------------------
GS Nguyễn Văn Huyên (1905-1975) là người giữ chức vụ Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục Việt Nam trong thời gian dài nhất với 28 năm 350 ngày. Ông từng đỗ cử nhân Văn khoa năm 1929, cử nhân Luật năm 1931 tại Đại học Sorbonne (Pháp), sau đó là người Việt Nam đầu tiên bảo vệ xuất sắc luận án Tiến sĩ Văn khoa tại đây.
Năm 1935, GS Nguyễn Văn Huyên về nước, khước từ lời mời làm quan để đi dạy học tại trường Bưởi. Trong cuộc Cách mạng tháng Tám 1945, ông là một trong những người đại diện trí thức Thủ đô cùng với Ngụy Như Kon Tum, Nguyễn Xiển, Hồ Hữu Tường ký bức điện yêu cầu vua Bảo Đại thoái vị, nhường quyền kiểm soát đất nước cho nhân dân qua chính phủ cách mạng.
GS Nguyễn Văn Huyên có người em trai ruột là GS Nguyễn Văn Hưởng cũng du học Pháp từ nhỏ cùng với ông. GS Nguyễn Văn Hưởng là Thứ trưởng đầu tiên của Bộ Tư Pháp Việt Nam.
Chị gái ruột của GS Nguyễn Văn Huyên là bà Nguyễn Thị Mão, cô giáo dạy toán bậc trung học đầu tiên và duy nhất trên toàn cõi Đông Dương thuộc Pháp. Bà hi sinh cả tuổi thanh xuân để nuôi hai em ăn học tại Pháp, mãi tới năm 31 tuổi mới tục huyền với quan Khâm sai Bắc Bộ Phan Kế Toại.
Về phía gia đình bà Vi Kim Ngọc cũng không kém phần danh giá. Quan Tổng đốc Vi Văn Định có ba người rể vô cùng nổi tiếng, là những bậc hiền tài xuất chúng của Việt Nam. Một là GS Nguyễn Văn Huyên, hai là GS Hồ Đắc Di và ba là GS Tôn Thất Tùng. Con cháu của cụ Vi vì thế đều là những nhân vật kỳ tài như GS Tôn Thất Bách, bà Hồ Thể Lan – nữ phát ngôn viên đầu tiên của Bộ Ngoại giao Việt Nam, hay GS Nguyễn Lân Hiếu – Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội…
Khái niệm “danh gia vọng tộc” không thể phù hợp hơn với gia tộc của quan Tổng đốc Vi Văn Định, khi các con cháu đều kết hôn với các gia đình hiển hách. Hiển hách không chỉ vì chức cao vọng trọng mà vì tài năng, phẩm cách và sự nghiệp cống hiến đều xuất chúng hơn người, được sử sách lưu danh. .
