10/09/2025
ပါလက်စတိုင်း-ဂျော်ဒန်နွယ်ဖွား အိုမာ အမ်. ယာဂီ (Omar M. Yaghi) ဟာ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက်
ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆု ကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့ပါတယ်။
========================
နိုဘယ်ဆုရရှိတဲ့ ဘာသာရပ်အကြောင်းအရာ...
*********************
#ပရော်ဖက်ဆာ
#ယာဂီဟာ
#ဂျပန်မှ
#ဆူဆူမူကီတာဂါဝါ (Susumu Kitagawa) နဲ့
#ဩစတြေးလျမှ
#ရစ်ချတ်ရော့ဘ်ဆန် (Richard Robson) တို့နဲ့အတူ
#နိုဘယ်ဆုကို
မျှဝေရရှိခဲ့တာ ဖြစ်ပြီး၊ သူတို့ရဲ့ ဆုရရှိတဲ့ အဓိကလုပ်ငန်းဟာ " #သတ္တု_အော်ဂဲနစ်ဘောင်များ"
(Metal-Organic Frameworks-MOFs)
ကို တီထွင်ဖော်ထုတ်ခဲ့ခြင်းအတွက် ဖြစ်ပါတယ်။
MOFs ဆိုတာ ဘာလဲ?
****************
MOFs ဆိုတာဟာ သတ္တုအိုင်းယွန်းတွေကို
ထောင့်ချိုးအုတ်မြစ် (cornerstones) အဖြစ် အသုံးပြုပြီး ကာဗွန်အခြေခံတဲ့ အော်ဂဲနစ်မော်လီကျူးရှည်တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ကာ တည်ဆောက်ထားတဲ့ မော်လီကျူးဗိသုကာ
ပုံစံသစ်တစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီပစ္စည်းတွေဟာ ပြွန်လို၊ အပေါက်လို
အကြီးစား လိုင်ခေါင်းများ (large cavities)
ပါဝင်တဲ့ စနစ်ကျတဲ့ ပုံဆောင်ခဲများ
(organized crystals) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။
သူတို့ရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံကြောင့် ဓါတ်ငွေ့တွေနဲ့ တခြားဓာတုပစ္စည်းတွေ စီးဝင်ထွက်နိုင်တဲ့ ပွခြင်း
(porous) ဖြစ်ပြီး ရေမြှုပ် (sponge-like)
သဏ္ဌာန်ရှိပါတယ်။
MOFs ရဲ့ အသုံးချမှုများ။
ယာဂီနဲ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေရဲ့
ရှေ့ဆောင်လမ်းပြမှုကြောင့် ဒီပစ္စည်းတွေကို
လက်ရှိကမ္ဘာကြီးရဲ့ အရေးတကြီးလိုအပ်ချက်တွေကို ဖြေရှင်းဖို့ အသုံးပြုနိုင်ပါပြီ။
ဥပမာ-
ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် (Carbon Dioxide)
ဖမ်းယူခြင်း၊
သဲကန္တာရလေထုမှ ရေကိုရယူခြင်း၊
ရေထဲက ဓာတုညစ်ညမ်းပစ္စည်းများ
စစ်ထုတ်ခြင်း၊
ဟိုက်ဒရိုဂျင်လို (Hydrogen)
စွမ်းအင်သိုလှောင်ခြင်း စတဲ့ နယ်ပယ်တွေမှာအလားအလာကောင်းတွေ ပေါ်ထွက်လာပါတယ်။
ယာဂီဟာ ဒီလို ပစ္စည်းတွေကို ပုံစံချ
တည်ဆောက်တဲ့ ကွန်ရက်ဓာတုဗေဒ
(Reticular Chemistry) နယ်ပယ်ကိုလည်း
စတင်ဖော်ထုတ်ခဲ့သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရပါတယ်။
ပါမောက္ခ အိုမာ အမ်. ယာဂီရဲ့ ဘဝနောက်ခံသမိုင်း
ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး။
***********************
အိုမာ အမ်. ယာဂီကို ၁၉၆၅ ခုနှစ်၊
ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့ မှာ ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ၊
အမ္မန်မြို့ ၌ မွေးဖွားခဲ့ပါတယ်။
သူဟာ ပါလက်စတိုင်း ဒုက္ခသည် မိသားစုမှ ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်ပြီး ငယ်စဉ်က
မိသားစုနဲ့အတူ အခန်းတစ်ခန်းထဲမှာ
ကျွဲနွားတွေနဲ့ အတူတူ နေထိုင်ခဲ့ရတဲ့
ခက်ခဲတဲ့ ဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့ရပါတယ်။
သူ့မိဘတွေဟာ စာမဖတ်၊ စာမရေး
နိုင်ပေမယ့် ယာဂီဟာ ၁၀ နှစ်သားအရွယ်မှာ စာကြည့်တိုက်က မော်လီကျူးတွေအကြောင်း စာအုပ်တစ်အုပ်ကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဓာတုဗေဒအပေါ် တစ်သက်တာလုံး ချစ်ခင်စွဲလန်းခဲ့ပါတယ်။
သူဟာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့
ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး နယူးယောက်ပြည်နယ်
တက္ကသိုလ် (SUNY Albany) မှ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ဓာတုဗေဒသိပ္ပံဘွဲ့ (B.S.) ကို ရရှိခဲ့ပါတယ်။
အီလီနွိုင်း တက္ကသိုလ် (University of Illinois at Urbana-Champaign) မှ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင်
ပါရဂူဘွဲ့ (Ph.D.) ရရှိခဲ့ပါတယ်။
ထို့နောက် ဟာဗတ် တက္ကသိုလ် (Harvard University) တွင် ၁၉၉၀ မှ ၁၉၉၂ ခုနှစ်အထိ
ပါရဂူဘွဲ့လွန် သုတေသီအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်။
ပညာရှင်ဘဝနှင့် လုပ်ငန်းခွင်။
သူဟာ အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ ထင်ရှားတဲ့
တက္ကသိုလ်များစွာမှာ ပါမောက္ခရာထူးများ
ထမ်းဆောင်ခဲ့ပါတယ်။
* အရီဇိုးနားပြည်နယ် တက္ကသိုလ် (Arizona State University) (၁၉၉၂-၁၉၉၈)
* မစ်ရှီဂန် တက္ကသိုလ် (University of Michigan) (၁၉၉၉-၂၀၀၆)
* ကယ်လီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ်၊ လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ် (UCLA) (၂၀၀၆-၂၀၁၁)
* လက်ရှိရာထူး။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှစ၍ ကယ်လီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ်၊ ဘာကလေ (University of California, Berkeley) မှာ
ဓာတုဗေဒပါမောက္ခချုပ် (The James and Neeltje Tretter Chair Professor of Chemistry)
အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေပါတယ်။
သူဟာ Berkeley Global Science Institute ရဲ့ တည်ထောင်သူ ဒါရိုက်တာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ပရော်ဖက်ဆာ ယာဂီဟာ
"သိပ္ပံဟာကမ္ဘာပေါ်မှာအကြီးမားဆုံးညီမျှစေတဲ့စွမ်းအားပဲ" လို့ ပြောကြားခဲ့ဖူးသူ ဖြစ်ပြီး၊ သူဟာ ဂျော်ဒန်-အမေရိကန် နိုင်ငံသားအဖြစ် ခံယူထားပါတယ်။
ဓာတ်ပုံ Roya News English
အကြောင်းအရာ ဝီကီပီဒီးယား
#မြန်မာဖက်စုံ
