02/02/2024
İZMİR SOHBETLERİ
BİR KEMERALTI MASALI
Annem, “Kemeraltı’na inelim” dediği zamanlarda hep “Neden iniyoruz acaba?” diye merak ederdim. Çünkü biz Güzelyalı’da oturuyorduk ve troleybüse binerek, düz bir yoldan Kemeraltı’na ulaşıyorduk. Bir gün, neden bu şekilde söylediğini sorduğumda anladım ki; annemler evlenmeden önce Halilrıfat Paşa’da oturduklarından, tabii ki Kemeraltı’na iniyorlardı. Ancak bu ifadeyi sonraki yıllarda pek çok İzmirli’den de duydum. Bunu da o zamanlar İzmir’de yaşayan Türklerin genel olarak yüksek yerlerde oturmasına bağladım.
Evet… “Kemeraltı’na inmek” bizim için adeta bir “Ritüeldi” diyebilirim. Çünkü o zamanlar aklınıza her geldiğinde çarşıya çıkılmaz, ihtiyaçlar biriktirilir, aynı gün hepsi sırayla alınırdı.
Sabah erkenden kalkılır, güzelce giyinilir, eğer yeni dikilmiş bir elbise için kemer tokası, düğme kumaş kaplatılacaksa, kumaşlar ya da tamir edilecek bir şeyler varsa yanımıza alınırdı.
Şu an “Ahmet Adnan Saygun Sanat Merkezi” olan yerde eskiden troleybüs deposu olduğu için, adı “Depo” olan duraktan troleybüse binilir ve Mithat Paşa caddesi üzerinden Konak’a ulaşılırdı.
Solumuzda “Hükümet Konağı” sağımızda “Şekercibaşı Ali Galip”in dükkânı olmak üzere, Kemeraltı’nın renk cümbüşlü dünyasında kaybolmaya hazır bir şekilde yolumuza devam ederdik.
Yolumuzun üstünde, sağda Konak sinemasının, gözlükçülerin, saatçilerin olduğu OSKA Pasajı ve Çarık Kundura, karşısında tarihi Şifa eczanesini geçer geçmez, her zaman aynı yerde duvara yaslanmış bir şekilde görmeye alışkın olduğumuz, Kemeraltı Çarşısı’nın seyyarlarından ‘Benzinci Kör Hafız’ ile karşılaşırdık. Çakmaklara benzin, askı ve ufak tefek tuhafiye malzemeleri satarak, hayatını kazanmış olan Hafız’ı İzmirli olup ta tanımayan yoktur diye düşünüyorum.
Her defasında ondan da bir şeyler satın alarak, yolumuza devam ederken, annemin elinden çekiştirerek, “Dedeme de uğrayalım” diye ısrar ederdim. Çünkü dedemin tapu dairesinden emekli olduktan sonra, “Veysel Çıkmazı”nda açtığı yazıhanesi çok ilgimi çekerdi. Kahverengi, üzerinde kalın bir cam olan ceviz çalışma masası ile üstündeki evrakların arasına konulduğu sümen ve deri koltuklar hala aklımda. Dedem bizi görür görmez çok sevinir ve anneme kahve, bize de ayran ya da meyve suyu sipariş ederdi. Eğer öğle yemeğine yakın bir saat ise hemen yakınındaki Şükran Lokantası’na yada Petek Döner’e götürerek yemek yedirirdi. Hatta onunla da yetinmez, Kemeraltı Börekçisinden börek paket ettirip, elimize tutuşturur, bunu da akşamüstü çay ile yersiniz der, bu arada köşedeki “Kuru Kahveci Hüseyin Efendi”den de kahvemizi alır, çantamıza koyardı.
Veysel Çıkmazı’na gelmeden önce sağdaki Özgür Kırtasiye’ye de uğramadan geçmezdik. Mutlaka alınacak bir okul malzemesi ya da kitap olurdu. O kadar çok kitap ve malzeme o küçücük dükkâna nasıl sığıyordu hep çok merak etmişimdir. Bu arada yanındaki limonata ve karadut suyu satan dükkândan da birer bardak limonata ya da karadut mutlaka içerdik.
Düğmeci Çetin… Raflarında her çeşit düğme, rengarenk dantel, kurdela ve ipliğin bir düzen dahilinde yerleştirildiği, o küçücük dükkân ne kadar çok ilgimi çekerdi. Eğer o gün çarşının sonuna kadar gidilmeyecek ise, ihtiyaçlar buradan alınıp, yola devam edilirdi.
Ayakkabıcıların, konfeksiyon mağazalarının ve daha pek çok dükkânın bulunduğu, ortasında da bir kafeterya olan, adını arkasındaki Salepçioğlu Camii’nden alan Salepçioğlu Çarşısı’nın aşağı yukarı karşısında, solda Sefer Usta’yı ise hiçbir zaman atlamazdık. En lezzetli kazandibinin yapıldığı, şu an oğulları tarafından “Özsüt” adıyla devam ettirilen, Sefer Usta’nın dükkânında sadece 2 küçük masa ve 3-4 tabure bulunurdu. Yer yemez kalmak zorundaydınız. Çünkü kapıda kuyruklar oluşurdu. Yaşımız biraz daha büyüdüğünde arkadaşım Mualla ile çarşıya çıkmaya başladığımızda, bir tane ile doymayıp, ikinci tabağı bile aldığımız olurdu.
Sefer Usta’dan çıktıktan sonra, mutlaka bir kumaş ihtiyacı olduğundan, sağ koldaki Hacılar Mağazası’na uğrardık. Pazenden ipeğe her tür kumaşın satıldığı, çok katlı Hacılar Mağazası’nda aradığınızı bulmamanız mümkün değildi. Ancak biraz daha kaliteli kumaş almak istiyorsanız çarşının sonlarında doğru yürümeniz gerekirdi.
Üç kız kardeş olduğumuz için her çarşı gününde mutlaka birimizden birine ayakkabı alınacak olması olağan bir durumdu.
Zencircioğlu ve Öktem Pasajları…
Tamamen ayakkabı mağazası olan pasajlara girer girmez, dükkânların önünde duran tezgahtarlar, “Buyrun, buyrun” diye seslenince, ablalarımla birbirimize bakıp, bakıp gülerdik. Beğendiğimiz bir ayakkabı olunca bir dükkâna girer, vitrinden satıcıya gösterirdik. Ayakkabı denendikten sonra, almaya karar verilince, annem pazarlık etmeye başlardı. “Üç kızım var. Memnun kalırsak müşteriniz oluruz.” lafı ise annemin klasik laflarından biriydi. Sonunda istediği fiyata ayakkabıyı alır, dükkândan çıkardık.
Kestelli yokuşunun başındaki pasajda kemer, çanta tamiri gibi işlerin yapıldığı dükkanlar ve daha sonraki yıllarda ısmarlama çizme yaptıracağımız ayakkabı imalatçıları vardı.
Biraz daha ilerledikten sonra sol tarafta, annemin kuyumcusu Vedat Abi’ye de mutlaka uğranılmadan geçilmezdi. Çünkü mutlaka tamir edilecek ya da alınacak bir altın takı olurdu.
Vedat Abi’den çıktıktan sonra kuyumcular çarşısına gelmeden önce sağda meşhur ENHOŞ mağazası ise dayımım uzun yıllar boyunca çalıştığı dükkandı. Nişan ve düğün alışverişlerinin yapıldığı, gecelikten, makyaj malzemesine, damat pijamasından, traş takımına kadar her tür alışverişin yapılabileceği mağazaya da her defasında uğrar, dayımı görürdük. Çok eğlenceli bir dükkândı. Burada eğer alışveriş için gelmiş olan bir grup varsa, seyretmek çok zevkli olurdu. Kız tarafı hep alınacak olan malın en iyisini ister. Erkek tarafı da ödemeyi yapacağı için biraz daha uygun fiyatlı olana doğru yönlendirirdi. Genellikle alışveriş uyumlu geçer. Ama bazen de kavga çıkar, nişan atılırdı.
Buradan sonra ayaklarımız bizi Şadırvanaltı’dan geçerek, Hisarönü’ne doğru götürürdü. Şadırvan Camii”nin köşesindeki Mantocu Leylak Konfeksiyon mahalleden arkadaşımız Aysın’ın babasınındı. Yaz tatillerinde Aysın da orada çalıştığı için, kapının önünde görürsek, onunla da iki laf etmeden geçmezdik.
Mantocular içinden Hisarönü’ne doğru devam ederken, annemin yeni diktiği elbisesinin kumaşından yaptıracağı kemer ve düğmeler için, model seçmek ve kumaş vermek üzere, Düğmeci Rıza’ya da uğramamız gerekirdi. Cumhuriyet Kız Enstitüsü’nde okuduğu yıllardan alışkın oluğu dükkândan her türlü ihtiyacını karşılayabilirdi.
Daha sonra kaliteli bir kumaş alınacak ise ayaklarımız bizi İkbal Mağazalarına doğru götürürdü. Belki bir düğün vardı. Belki de bir sünnet. Dantelli, ipekli kumaşlar alınması gerekiyordu. Büyük ve Küçük İkballer Kemeraltı’nda en kaliteli kumaşları bulabileceğiniz yerdi. Tabii yakınlarındaki Şık İpek Mağazası da İzmir tarihine geçecek önemli bir kumaşçıydı.
Hisar Camisi’nin yan kapısının hemen dibinde Kahveciler Kralı Yusuf Gönen, Kemeraltı’nın en eski esnaflarından. İlerde ünlü Modist Zühal Yorgancıoğlu’nun işyeri, karşısında dondurma ve tatlılarıyla İzmir’in meşhur tatlıcısı Mennan…
Yürümekten ayaklarımıza karasular inmiş bir şekilde ulaşırdık biz Mennan Pastanesi’ne. Keşkül üzerine nefis karadutlu kaymaklı dondurma yemeden geri dönmek olmazdı.
Aynı yolu tekrar geri döneceğimiz için enerjiye ihtiyacımız olurdu tabi ki…
Dönüşü Kestane Pazarı üzerinden yapar, peynir zeytin gibi ihtiyaçlar alınacak ise alır geçerdik. Mümkün olduğunca Kemeraltı kalabalığına girmeden Kestane Pazarı’ndan Salepçoğlu’nun karşısından çıkar, Sema Sineması’nın olduğu pasajın yanından geçerek, Şan Pasajı’na yönelir, halamın arkadaşı Gülay Abla’nın eşi İnterbooks’un sahibi Mustafa Abi’ye merhaba diyerek, pasajdan çıkardık. Annemin çocukluk arkadaşı Müzeyyen Teyzelerin gözlükçü dükkanları Mert Optiğe uğrar, orada da soluklanıp, o zamanlar doktor muayenehanelerinin yoğunlukta olduğu Birinci Beyler sokağındaki ortanca dayımın yazıhanesine de uğradıktan sonra artık Ordu Pazarına gidecek halimiz kalmamış olurdu. Belki de ertesi gün alınacak olanlar çok önemliyse tekrar çıkardık.
Kemeraltı anlatmakla bitmez. Daha bu kadar yazsam yine bitmez. Orayı gezerken kendinizi “Alice Harikalar Diyarı” kitabının baş kahramanı sanırsınız. Her gittiğinde yeni bir yerini keşfedersiniz.
Çocuk gözümle belleğimde kalanların sadece bir bölümünü anlattığım yazımı, sonlandırırken, anlattıklarımın sadece çarşı ile ilgili çocukluk anılarım olduğunu fark ettim. Daha bunun gençliği, yetişkinliği var… E ne yapalım artık, bir sonrakinde de onları anlatırım. Çünkü Kemeraltı her geçen gün kısmen de olsa özüne sadık kalınarak, gelişiyor, yenileniyor, değişiyor…
Bunun için çabalayan bazı kurumlar da var. Umarım özünü kaybetmeden ve bozulmadan geleceğe taşınır…
Semra Yeşil...
