02/06/2026
Qoraagga iyo suxufiga Maraykanka ah, David Brooks, ayaa dhigganahiisa "Sida loo barto qof" iyo khudbadihiisa intaba ugu faaqiday mowduuc naadir ah oo saameeya nuxurka nolosha aadanaha casriga ah: sidee baynu xiriir dhab ah oo qotodheer ula yeelan karnaa dadka inagu xeeran xilli ay sii yaraanayso is-fahamka iyo isu-damqashada bulshadu? Isaga oo iftiiminaya dhibaatadan weyn ee ragaadisay dunida, waxa uu qoraagu dul istaagay sida aadanuhu uu u sii fogaanayo, kalinimada iyo niyad-jabkuna ay u noqdeen aafooyin bulsho. Isbeddelkan wuxuu inta badan salka ku hayaa habacsanaanta xiriirka qofeed, firaaqada dareenka, iyo awood-darrada in aynu qofka kale u eegno il-naxariis leh, maqalno dhibkiisa, isla markaana qiimayno sharaftiisa aadanenimo, taas oo aakhirka beerta bulsho arxan-daran oo qallafsan.
Si arrintan xal loogu helo, Brooks waxa uu soo bandhigay in dadku ay u kala baxaan laba nooc oo kala ah: kuwo noloshu ka buuxdo dhaleecayn iyo danayn-la'aan, oo hoos u dhiga qiimaha qofka ay la kulmaan, iyo kuwo ifaya oo deeqsi ku ah xiisaha iyo ixtiraamka, kuwaas oo qof kasta u dareensiiya in uu yahay qof qaali ah. Tusaale cajiib ah oo arrintan iftiiminaya waxa uu ku muujiyay gabadh la cuntay laba siyaasi oo caan ah. Siyaasigii h**e wuxuu u muuqday inuu isagu yahay qofka ugu caqliga badan dalka, halka siyaasigii dambe uu gabadha dareensiiyay in iyadu ay tahay qofka ugu caqliga badan, taas oo tusaale u ah awoodda dhabta ah ee iftiiminta qofka kale iyo xirfadda dhegeysiga.
Dhisidda xiriir qotodheer ma aha wax iska yimaada; waa farshaxan iyo xirfado la barto. Tallaabada ugu horraysa waa "eegmada", taas oo ah fariinta ugu horraysa ee bini'aadamku is-dhaafsado. Indhuhu waxay tabiyaan ixtiraam, qaddarin, iyo oggolaansho kahor inta aan erayna la is-dhaafsan, waxayna ujeeddadu tahay in qofka loola dhaqmo sharaf iyo karaamo dhameystiran.
Tallaabada xigta waa in xilliga lagu wada qaato xaalado caadi ah oo aan qasab ka dhigayn in la yeesho doodo qotodheer; waa xirfadda wada-joogga iyo isku-nafisidda qofka kale. Marka ay timaado wada-sheekaysiga, Brooks waxa uu dadka ku dhiirrigelinayaa in ay noqdaan dhegeystayaal "buuq badan", oo dareen iyo firfircooni ku darsanaya wada-hadalka, iyada oo laga fogaanayo in qofku uu naftiisa uun ka sheekeeyo ama dhaliil raadiyo. Taa beddelkeeda, su'aalaha furan iyo kuwa la xiriira sooyaalka qofka ayaa albaab u noqda in xiriir dhab ah uu abuurmo, kuwaas oo isugu jira su'aalo fudud oo bilow ah ilaa kuwa gundheer oo taabanaya cabsida iyo ujeeddooyinka nolosha qofka.
Xirfadda ugu adag ee aadanuhu dhibsado waa maaraynta wada-hadallada qallafsan, sida la-macaamilka qof niyad-jabsan ama qof fikir ahaan laga soo horjeedo. Qofka niyad-jabku hayo uma baahna xal ama in loo sheego in xaaladdiisu fiican tahay, taas oo dhibka ku sii kordhisa; wuxuu u baahan yahay un dareen ah in dhibtiisa la garwaaqsan yahay, lana garab-taagan yahay. Halka dhinaca khilaafaadka fekerka, ixtiraamku uu yahay furaha keliya ee badbaadin kara wada-hadalka; marka uu maqan yahayna ma jiro wax kale oo maskaxda gala.
Gebagebada aragtidan cajiibka ah ee David Brooks ayaa inagu baraarujinaysa caqabadda weyn ee inna hor-taalla. Xilligan la nabaad-guurinayo xurmada bini'aadamnimada, is-difaacidda iyo fogaantu waxay noqdeen dhaqan. Hase yeeshee, kacaanka dhabta ahi waa in qofku noqdo "Insaani Madax-adayg leh", mid isku daya in uu fahmo, daryeelo, oo ixtiraamo cidda ka soo horjeedda xitaa haddii deegaanku uu noqdo mid qallafsan. Helitaanka dhiiranaanta ah in la ogaado oo la wadaago xaqiiqada dhabta ah ee nafta ayaa jidka u xaarta is-faham gundheer oo waara. Brooks waxa uu marag ka noqonayaa in dareen-wadareedka, dhegeysiga, iyo fiirogaarka dadka kale ay yihiin darbiga keliya ee ina celin kara kahor inta aynu u jabin duufaanta arxan-darrada iyo shisheeyanimada ee halakeysay dunida maanta.
