PRZYRODOmaniacy

12/05/2026

Wczoraj w nocy, gdy zamykałeś okiennice, ona zjadła trzy tysiące komarów nad twoim tarasem. Nie poprosiła o citronellę. Nie poprosiła o nic.

Jestem karlikiem malutkim. Najmniejszy polski nietoperz jest jednocześnie najskuteczniejszym łowcą owadów, które uniemożliwiają letnie wieczory na działce. W trakcie jednej nocy łowieckiej karlik malutki konsumuje masę owadów odpowiadającą jego własnej masie ciała — komary, meszki, leniowate, drobne ćmy, kuczmany. Te same owady, z którymi walczysz świeczkami cytronellowymi, spiralami przeciwko komarom i sprayami repelencyjnymi.

W marcu i kwietniu nietoperze właśnie wybudzają się z hibernacji. To najbardziej kruchy moment ich roku — zapasy tłuszczu są wyczerpane, owadów jeszcze niewiele, a każda nocna łowy liczy się podwójnie. Najczęstsza przyczyna śmierci wybudzonej kolonii to remont dachu wykonany z najlepszymi intencjami.

🌿 Co zamyka im drzwi, choć nie zdajesz sobie sprawy:

— Pianki montażowe i uszczelniacze nakładane zimą zatykają szczeliny, którymi nietoperze wchodziły na strych.
— Lakierobejce, impregnaty i farby do drewna stosowane na elewacji oraz na więźbie dachowej zawierają biocydy toksyczne dla nietoperzy. Permetryna i jej pochodne zabijają nawet w niewielkich stężeniach przez kontakt skórny.
— Stałe oświetlenie zewnętrzne (lampy ogrodowe palące się przez całą noc, oświetlone elewacje domu, halogeny ruchu) zaburza echolokację i odpycha owady ze strefy, którą nietoperze znają od lat.

🌿 Co może przywrócić im miejsce w twoim ogrodzie:

— Zawieś budkę dla nietoperzy z surowego niemalowanego deszczułkowego drewna (najlepiej dębowego albo modrzewiowego), na ścianie południowej lub południowo-zachodniej, na wysokości czterech metrów albo wyżej. W polskich warunkach budka działa najlepiej na ścianie domu, stodoły albo wysokiego drzewa, z dala od oświetlonych okien.

— Wygaszaj zewnętrzne światła nieistotne dla bezpieczeństwa między dwudziestą drugą a świtem. Lampy z czujnikiem ruchu są dużo lepsze niż lampy stałopalne.

— Zachowaj nawet niewielki punkt z wodą — oczko wodne, korytko, beczkę z wodą deszczową. Karlik malutki pije w locie, schylając się centymetry nad lustrem wody.

— Jeśli planujesz remont dachu, ocieplenie strychu albo wymianę pokrycia, skontaktuj się PRZED rozpoczęciem prac z lokalnym oddziałem Polskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody "Salamandra", z fundacją "Pomóż Dzikim", z Polskim Towarzystwem Ochrony Nietoperzy, albo z regionalną dyrekcją ochrony środowiska. Wysiedlenie aktywnej kolonii nietoperzy jest w Polsce zabronione i możliwe do uniknięcia.

Wszystkie polskie gatunki nietoperzy są w Polsce objęte ochroną ścisłą na mocy rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. Polska jest sygnatariuszem Porozumienia o Ochronie Populacji Europejskich Nietoperzy (EUROBATS).

To, co kupujesz w postaci spirali przeciwko komarom, nietoperz oferuje za darmo od tysiącleci. 🌿

11/05/2026

Tam gdzie bytują nietoperze.🦇🦇🦇

🦇Trasa spaceru alejkami parkowymi Rymanowa- Zdroju i doliną Czarnego Potoku była dobrze znana uczestnikom, którzy przyszli żeby poznać miejsca, ktore upodobały sobie nietoperze.

Są to pomijając prywatne garaże, piwnice...

🦇Strych kościoła pw. Św. Stanislawa Biskupa Męczennika.

🦇Strych kotłowni na budynku sanatoryjnym Eskulap.

🦇Chatka dla nietoperzy nazwana Przy Mylnej Ścieżce.

🦇Wieża dla nietoperzy.

🦇Podczas kilku przystanków rozmawiano o: znaczeniu nietoperzy, zróżnicowaniu gatunkowym, przyczynach spadku ich liczebności, realizowanych projektach ochrony.

🦇Opowiadano ciekawostki z życia nietoperzy a szczególnie podkowca małego.

🦇Wsród uczestnikow były dzieci i młodzież z Uzdrwiskowej Szkoły Sanatoryjnej. Chętnie wzięły udzial w grze pokazujacej w jaki sposób nietoperze zdobywaja pokarm.

🦇Po zachodzie słońca obserwowano wyloty na nocne łowy podkowca malego.

🦇Spacer przyniósł uczestnikom nie tylko dotlenienie organizmu ale i wzbogacenie wiedzy o tych ciekawych ssakach.
Biuro Informacji Turystycznej Rymanów-Zdrój
Uzdrowisko Rymanów S.A.
Sanatorium dla dzieci i młodzieży "Zimowit" Rymanów Zdrój

Fot. Danua Oberc

05/05/2026

‼Majowa sobota przed nami- 16.05.2026‼

Co nas czeka❓❓

🌳🌳Las bukowy w północnej części Pasma Bukowicy.

🌱🌱Łąki na stokach Horbek Dynów.

👣Kłody pni na ścieżce zboczem Kiczerki.

🏞Przejście blisko koryta Wisłoka

🍃Las łęgowy z zapachem czosnku niedźwiedziego i łany kmieci błotnej.

‼Rezerwat przyrody Ściana Olzy.

05/05/2026

Obserwacje 🦇🦇🦇 w Rymanowie - Zdroju czas zacząć.
Zapraszam‼

03/05/2026

RYŚ
Nasz największy dziki kot.

Niełatwo go spotkać. Prowadzi skryty tryb życia i z reguły jest samotnikiem (poza samicami prowadzącymi młode). Najchętniej przebywa w trudno dostępnych lasach, z gęstym podszytem i licznymi przeszkodami. Charakterystyczne w wyglądzie rysi są pędzelki na uszach jak również cętki na sierści.

Mówi się często, że nie ma dwóch takich samych płatków śniegu czy dwóch takich samych liści na drzewie.
A czy w przyrodzie mogą zdarzyć się dwa takie same rysie tj. z jednakowym układem cętek ?

Tego właśnie będą próbowali dowiedzieć się naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego i Gorczańskiego Parku Narodowego we współpracy z Lasami Państwowymi. W marcu rozpoczął się pilotażowy program monitoringu rysi i żbików na terenie nadleśnictw: Dukla, Cisna, Ustrzyki Dolne, Stuposiany, Jarosław, Krasiczyn, Komańcza, Lutowiska i Rymanów.

Głównym celem projektu jest określenie stabilności populacji tych gatunków na terenie RDLP w Krośnie.

Zakupione przez leśników fotopułapki mają posłużyć do określenia liczebności rysi i żbików oraz obserwacji zachowań międzygatunkowych i międzyosobniczych.

fot. Piotr Kutrzeba

19/04/2026

👣Sobotnia wędrówka 18.04.2026 r.

😬Przez Wzgórza Rymanowskie prowadzi wiele oznakowanych ścieżek i szlaków turystycznych oraz leśnych dróg dawniej i obecnie wykorzystywanych przez leśników.

👣Sobotnią wędrówkę rozpoczynamy czerwonym szlakiem, ale przy ujęciu wody kierujemy się na leśną drogę, stromo do góry na Mogiłę 606 m n.p.m. Stok porasta zwarty dywan borówki, której liście pyszniły się seledynem ukrywając drobne kwiaty.

😓Nieco zmęczeni wspinaczką poza szlakiem docieramy do szczytu na odpoczynek i dalej oznaczoną ścieżką, wypatrując prześwitująch w oddali wzgórz jesteśmy znów na czerwonym szlaku.

😛Zejście "na łeb , na szyję" do doliny Kościółkowej Wody i stromym zboczem wspinamy się na Suchą Górę 611 m n.p.m..

🦇🦇Na trasie przystajemy przy trzech chatkach dla nietoperzy i rozmawiamy o sposobach ochrony tych pożytecznych ssaków.

🚶‍♂️🚶‍♀️Poniżej szczytu Suchej Góry, przy wiacie, na której widać ząb czasu, opuszczamy szlak i drogą leśną docieramy na grzbiet Przymiarek i najwyższy jej szczyt Kopę 640 m n.p.m.

🧐🙄Ta część trasy odsłania szeroką panoramę na Pogórze Strzyżowsko-Dynowskie, Cergową, Zamczysko, Kopiec ... cieszy oko i przynosi radość z podjętego trudu.
Fot. Małgorzata K.; Maryla P.; Dorota M.

15/04/2026

Są dyskretni, często nocni, rzadko obserwowani... ale są tam 🐾

Polska gości dzikich drapieżników o różnorodności, o której wielu nie wie. Niektórzy żyją kilka kilometrów od ciebie, a ty ich nigdy nie dostrzegasz — właśnie ich dyskrecja czyni z nich groźnych łowców.

Wilk i ryś niemal zniknęły z terytorium. Ich stopniowy powrót to jeden z największych sukcesów europejskiej ochrony przyrody. 🌲

Każdy pełni precyzyjną rolę w ekosystemie:
Ryś euroazjatycki reguluje populacje saren w lasach Podkarpacia i Puszczy Białowieskiej.
Wilk zmienia zachowanie kopytnych, co chroni roślinność dolin.
Lis i kuna skuteczniej ograniczają populacje gryzoni niż jakikolwiek trutek.
Myszołów patroluje otwarte pola z powietrza.
Borsuk przewraca ziemię i rozprasza nasiona w podszycie.
Łasica i żbik polują w ciszy w żywopłotach i zaroślach.

Nie są zagrożeniem. Są równowagą. 🦊

15/04/2026

🤔Może zmienić gospodarowanie w ogrodach❓

Żyły wszystkie w ogrodach naszych dziadków. Jeż pod żywopłotem. Świetliki w czerwcu. Jaskółki pod dachem. Ropuchy w piwnicy. Kto ma ponad czterdzieści lat, pamięta. Dzisiejsze dzieci ich nie widziały. Nie przeniosły się — znikają tam, gdzie zawsze żyły. A przyczyny są niemal zawsze te same: trucizny, beton, światło i nadmierne porządkowanie.

1. Jeż europejski — spadek 30–50% w 20 latach
Roboty-kosiarki nocą go okaleczają — zwija się w kulę zamiast uciekać. Środki na ślimaki na bazie metaaldehydu trują go przez zdobycz. Ogrodzenia bez przejść więzią go w zbyt małej przestrzeni. Drogi zabijają go podczas wiosennej migracji.
Co robić: robot-kosiarka tylko w ciągu dnia, zero chemicznych środków na ślimaki, przejście 13 cm u podstawy ogrodzenia.

2. Jaskółka dymówka — spadek 40% w 30 latach
Błotne gniazda pod okapami niszczone podczas remontów — niezgodnie z prawem, ale wszędzie. Nowoczesne budynki nie oferują odpowiednich powierzchni. Insektycydy na polach dziesiątkują zdobycz. Jaskółka wracająca do tego samego gniazda po 10 000 km nie wie gdzie pójść.
Co robić: nigdy nie ruszać gniazd, instalować półki-podpory, rezygnować z pestycydów.

3. Świetlik (Lampyris noctiluca) — spadek 75% w 20 latach
Zanieczyszczenie świetlne uniemożliwia kojarzenie — jedno światło w odległości 30 metrów wystarczy, by sygnał stał się niewidoczny. Środki na ślimaki zabijają larwy żyjące w glebie przez 2 lata. Pestycydy skażają glebę, w której się rozwijają.
Co robić: gasić oświetlenie ogrodowe po 23:00 od maja do lipca, zero chemicznych środków na ślimaki, kąt z wysoką łąką niekoszerzoną.

4. Ropucha szara — spadek 60% w 30 latach
Drogi przecinają wiosenną migrację ku stawom rozrodczym — tysiące giną rozjechane każdego marca. Środki na ślimaki trują ją przez zdobycz. Baseny bez rampy wyjściowej ją pułapkują i topią. Zbiorniki rozrodcze są zasypywane lub zatruwane.
Co robić: rampa wyjściowa w basenach, zero środków na ślimaki, zbiornik wodny w ogrodzie.

5. Wróbel domowy — spadek 60% w 30 latach
Najpospolitsza ptak naszych placów i dachów znika niezauważony. Nowoczesne budynki nie mają wnęk do gniazdowania. Sterylne ogrody bez owadów głodzą pisklęta. Pestycydy eliminują zdobycz. Koty domowe wolno puszczane to jeden z głównych drapieżników.
Co robić: budka lęgowa z otworem 32 mm, karmnik, ogród z roślinami produkującymi nasiona.

6. Mroczek pospolity — spadek 40% w 20 latach
Remonty uszczelniają każdą szczelinę pod dachówkami i za okiennicami — historyczne siedlisko tego gatunku. Pestycydy eliminują zdobycz. Oświetlenie nocne zakłóca polowanie.
Co robić: budka dla nietoperzy na południowej ścianie na 4 m wysokości, gasnące światła po 23:00.

7. Jerzyk — spadek 40% w 20 latach
Ten sam problem co u mroczka — wyremontowane dachy usuwają miejsca gniazdowania. Jerzyk nie może gniazdować gdzie indziej: potrzebuje szczelin na wysokości 5 m i więcej przy budynkach.
Co robić: dedykowana budka pod rynnę, nagrania głosowe przyciągające kolonie.

8. Pszczoły samotnice (ponad 470 gatunków w Polsce) — spadek szacowany 30–50%
Pszczoły, których nikt nie zna i nikt nie chroni. Gniazdują w nagiej glebie (70% gatunków), w pustych łodygach i martwym drewnie. Nowoczesny ogród nie oferuje nic z tego. Neonikotynoidy dezorientują je nawet przy dawkach subletalnych. Monokultury usuwają ciągłe kwitnienie, którego potrzebują.
Co robić: hotel dla owadów, nagi grunt niepokryty kostką, kwitnienie od lutego do listopada.

9. Pójdźka — spadek 50% w 30 latach
Straciła miejsca gniazdowania (stare dziuplaste drzewa, mury z otworami) i czatownie (niskie paliki, murki, martwe gałęzie). Rodentycydy trują ją przez zdobycz. Nocne oświetlenie zakłóca polowanie.
Co robić: budka rurowa pozioma, nisko zawieszone żerdzie w promieniu 50 m, zero rodentycydów.

10. Płomykówka — spadek 50% w 30 latach
Najcichszy drapieżnik polskich pól umiera z zatrucia wtórnego. 70–90% badanych płomykówek w Europie ma w wątrobie pozostałości antykoagulantów. Uszczelnione strychy usuwają miejsca gniazdowania.
Co robić: budka w stodole, zero rodentycydów antykoagulacyjnych.

11. Padalec zwyczajny — spadek niespoliczony, widoczny
Najnieszkodliwsza i najużyteczniejsza jaszczurka ogrodu — je ślimaki i larwy w kompoście. Zabijana przez pomyłkę wzięta za węża. Traci siedlisko gdy znikają stosy drewna, mury z suchego kamienia i komposty.
Co robić: zostawiać "nieuporządkowane" kąty w ogrodzie, nie zabijać małych jaszczurek bez nóg.

12. Jaszczurka zwinka — lokalne spadki populacji
Najpospolitsza polska jaszczurka traci siedlisko przy intensywnym rolnictwie. Pestycydy eliminują zdobycz. Koty domowe ją polują. Koszone do gołej ziemi trawniki nie oferują żadnego schronienia.
Co robić: żywopłot z niekoszoną trawiastą podstawą, zero pestycydów, ograniczenie dostępu kotów.

Nić, która je wszystkie łączy:
Każdy gatunek w spadku znika z tych samych 4 powodów: trucizna (środki na ślimaki, rodentycydy, pestycydy), beton (remonty, uszczelnianie, hermetyczne budynki), światło (nocne zanieczyszczenie świetlne), porządek (zbyt uporządkowane ogrody, bez liści, bez martwego drewna, bez dzikich kątów).

Rozwiązanie jest jedno — i działa dla wszystkich 12: mniej trucizny, mniej betonu, mniej światła, mniej porządku. Ogród, który ratuje faunę, to ten, którego perfekcjonista-ogrodnik nie zniesie — a natura dziękuje mu każdej nocy. 🌙

09/04/2026

👣👣Sobotnia wędrówka z Biuro Informacji Turystycznej Rymanów-Zdrój i PRZYRODOmaniakami już 18 kwietnia br.

Czego należy się spodziewać❓

✴ Leśnych dróg, które przyroda bierze z powrotem w swoje posiadaniem.

✴ Znakowanych szlaków turystycznych.

✴ Stromych podejść na Mogiłę i Suchą Górę.

✴ Chatek dla nietoperzy i rozmów o tych pożytecznych ssakach.

✴ Nieco błota nad Kościółkowym Potokiem.

✴ Oznak wiosny.

✴ Przyjaznej atmosfery.

Do zobaczenia‼

01/04/2026

Obserwujemy ptaki🦅🦉

Szpak to jeden z najbardziej niedocenianych ptaków w Polsce — głośny, pospolity, nachwalny. Kilka faktów, które zmieniają sposób patrzenia na tego ptaka.

Szpaki potrafią naśladować dziesiątki różnych dźwięków — od pieśni innych ptaków po dzwonki telefonów i alarmy samochodowe. Dorosły samiec szpaka ma w repertuarze 15–35 różnych naśladowanych dźwięków, które gromadzi przez całe życie. W miastach szpaki naśladują syreny karetek, brzęczenie telefonów komórkowych i dzwonki do drzwi. Każdy samiec ma unikalną kolekcję dźwięków — jak osobista biblioteka muzyczna.

Latają w stadach liczących tysiące osobników z perfekcyjną synchronizacją bez lidera. Murmuracja — taniec tysięcy szpaków o zmierzchu — nie ma centralnego dowództwa. Każdy ptak obserwuje tylko 6–7 najbliższych sąsiadów i kopiuje ich ruchy z opóźnieniem poniżej 100 milisekund. Efekt: stado porusza się jak jeden organizm, unikając drapieżników przez niemożliwą do przewidzenia zmianę kształtu. To spontaniczna inteligencja zbiorowa bez hierarchii.

Ich liczebność w Polsce jest stabilna, ale zależna od dostępu do owadów glebowych. Szpaki żerują na trawnikach, wbijając dziób w ziemię i otwierając go pod powierzchnią, żeby wyłowić larwy, pędraki i dżdżownice. Trawniki opryskiwane pestycydami lub koszone zbyt krótko (poniżej 5 cm) mają drastycznie mniejszą populację owadów glebowych. Szpaki opuszczają takie tereny w poszukiwaniu żerowisk.

Gnieżdżą się w dziuplach i zaadaptowały się do budynków. Szpak to gatunek wtórnie dziuplakowy — w naturze korzysta z dziupli dzięciołów lub naturalnych dziur w starych drzewach. W miastach zajmuje szczeliny pod okapami, wentylację, kominy i budki lęgowe. Para szpaków produkuje zwykle dwa lęgi rocznie — pierwszy w kwietniu, drugi w czerwcu — łącznie 8–14 młodych.

Samce mają metaliczny połysk upierzenia — im silniejszy, tym zdrowszy osobnik. Czarne pióra szpaka mają mikroskopijne struktury, które odbijają światło w fioletach, zieleniach i brązach. Intensywność połysku jest wskaźnikiem kondycji — dobrze odżywiony samiec bez pasożytów ma jaśniejsze, bardziej metaliczne upierzenie. Samice wybierają samców o najsilniejszym połysku.

Zimują w Polsce w ogromnych noclegowiskach miejskich liczących dziesiątki tysięcy osobników. Szpaki z północnej i wschodniej Europy migrują do Polski na zimę, gdzie łączą się z lokalnymi populacjami. Noclegowiska w parkach miejskich, na drzewach przy dworcach i w zaroślach nad rzekami mogą liczyć 20 000–50 000 ptaków. Zimowa temperatura w centrum stada jest o 3–5°C wyższa niż na zewnątrz.

29/03/2026

Płomykówka, która wleciała do stodoły na twojej działce w marcu, spędzi kolejne pół roku polując na 1000 nornic rocznie — i ta stodoła jest jedynym miejscem, gdzie kiedykolwiek wyhoduje potomstwo.

Płomykówki zwyczajne są najbardziej wyspecjalizowanymi łowcami gryzoni w Polsce. Jedna para płomykówek zjada 1000–2000 nornic, myszy polnych i szczurów rocznie — głównie podczas intensywnego karmienia piskląt od kwietnia do lipca. Polują nocą w całkowitej ciemności, lokalizując zdobycz wyłącznie słuchem — potrafią usłyszeć mysz poruszającą się w trawie z 10 metrów wysokości.

Jedyne miejsce, gdzie płomykówka może bezpiecznie złożyć jaja i wyhodować młode, to ciemne wnętrze starej stodoły, strychu stajni lub wieży kościelnej. Nie gnieździ się w dziuplach drzew. Nie buduje gniazd na gałęziach. Wymaga pionowego wejścia do zamkniętej przestrzeni z dostępem do otwartych pól łowieckich w promieniu 2–3 km.

Ta sama para wraca do tej samej stodoły przez 8–12 lat. Kiedy umrze, ich potomstwo przejmuje to samo gniazdo. Płomykówki są bardziej wierne miejscom niż ludzie — nigdy nie przeprowadzają się dobrowolnie.

Przerobienie stodoły na loft, Airbnb lub magazyn zamyka dostęp do gniazda — nowe okna, izolacja, oświetlenie, ludzka obecność. Ptak, który kontrolował populację gryzoni na 50 hektarach pól, zostaje wysiedlony. Efekt pojawia się następnego roku: eksplozja populacji nornic. Rolnicy w promieniu 2 km widzą szkody w uprawach, które wcześniej były minimalne.

Badania brytyjskie wykazały, że zniknięcie jednej pary płomykówek z obszaru rolniczego prowadzi do wzrostu populacji gryzoni o 40–60% w ciągu dwóch sezonów. Koszt szkód przekracza wartość większości remontów.

W Polsce płomykówka zwyczajna jest objęta ścisłą ochroną gatunkową. Zanim przerobisz starą stodołę — sprawdź, czy ktoś tam poluje od 8 lat na szkodniki, które kosztowałyby cię tysiące złotych rocznie.