Poznańskie Archiwum Historii Mówionej

18/04/2026

🇵🇱🤝🇩🇪 Delegacja Towarzystwa Niemiecko-Polskiego z Hanoweru odwiedziła Poznań.

📚 Opowiedzieliśmy o działalności Wydawnictwo Miejskie Posnania – o setkach wydanych książek, o „Kronice Miasta Poznania”, miesięczniku IKS Kulturapoznan.pl i innych publikacjach.
💻 Była też mowa o repozytorium CYRYL oraz – oczywiście – o Archiwum Historii Mówionej.

🎥 Gościom z Hanoweru pokazaliśmy fragmenty naszych nagrań z rodzinami niemieckimi znad Morza Czarnego, które w czasie wojny zostały osiedlone w Polsce.

🎙️ W sobotę nagraliśmy również wywiad z Ingrid Böhlmann.
🤝 W latach 80. organizowała ona systematyczną pomoc dla Poznania.
🕯️ Pod Pomnikiem Czerwca opowiedziała nam, jak podczas jednej z wizyt w mieście Izabela Cywińska zaproponowała jej złożenie kwiatów pod Pomnikiem Czerwca 1956.
🚓 Do dziś pamięta Plac Mickiewicza otoczony przez ZOMO.

🥛 Po dzisiejszym spotkaniu ruszyła jeszcze w jedno miejsce – do znajomych w Poznaniu, którym w latach 80. przywoziła mleko w proszku w ramach pomocy humanitarnej.
👶 Chciała zobaczyć, jak dziś wyglądają dzieci, które na nim wyrosły.

Fot. Marta Buczkowska i Michał Nowakowski

13/04/2026

13 kwietnia.

Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej.

Wiosną 1940 roku blisko 22 tysiące obywateli Polski - oficerów, policjantów, przedstawicieli elit - zostało zamordowanych przez NKWD.

13 kwietnia 1943 roku świat dowiedział się o odkryciu masowych grobów w Katyniu - i od tego momentu zaczęła się długa walka o prawdę

Pamięć o tych wydarzeniach to nie tylko liczby i fakty.
To także indywidualne historie, głosy, doświadczenia.

W Poznańskim Archiwum Historii Mówionej również je zachowujemy.

🎬 Posłuchajcie świadectw:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLi56LRG9eBnNxoNs5gBQA1hCjVgADND1b

Pamiętamy.

Projekt „Wielkopolskie Rodziny Katyńskie” to opowieść o pamięci, która trwa w rodzinach. Oddajemy głos potomkom ofiar zbrodni katyńskiej - ich wspomnieniom, ...

08/04/2026

Jutro, 9 kwietnia, w Muzeum Martyrologii Wielkopolan – Forcie VII odbędą się uroczystości inaugurujące Miesiąc Pamięci Narodowej. To ważny moment dla wszystkich, którym bliska jest historia Poznania i pamięć o jego mieszkańcach - zwłaszcza tych, którzy w czasie okupacji przeszli przez Fort VII, miejsce cierpienia i śmierci tysięcy Wielkopolan.

W naszych zbiorach przechowujemy opowieści osób, których losy naznaczyła tragedia Fortu VII. Jednym z takich świadectw jest wspomnienie Ewy Nowakowskiej. Jej mama została zamordowana w Forcie VII, a ojciec zginął w Katyniu. Do tego posta dołączamy fragment tej relacji - poruszające świadectwo o wojennej stracie, pamięci i doświadczeniu, które zostaje w człowieku na całe życie.

Zachęcamy do udziału w jutrzejszych obchodach. Warto być tam osobiście - z pamięci, z szacunku, z potrzeby bycia blisko historii tego miasta.

Link do rozmowy z Ewą Nowakowską w komentarzu.

Na zdjęciu Maria Gauss ps. "Edmund"/ Archiwum rodzinne Ewy Nowakowskiej

05/04/2026

🐰🌸🐣

Z okazji Świąt Wielkanocnych życzymy Państwu zdrowia i spokoju ducha. Niech Święta upłyną w radości otulonej rodzinnym ciepłem. Życzymy również wspaniałych, legendarnych tytułów, które umilą każdą chwilę oddaną lekturze.
Wesołych Świąt! 🐰🐑🥚

30/03/2026

Spektakle Teatr Ósmego Dnia były w latach 70-tych permanentną manifestacją sprzeciwu wobec "realsocjalistycznej" rzeczywistości. 🎭 Paradoks polegał na tym, że Teatr - jego liderem był wówczas L**h Raczak - działał w ramach Socjalistycznego Związku Studentów Polskich, oficjalnej organizacji, w dużym stopniu kontrolowanej przez Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą.

Grzegorz Gauden, dziennikarz, a w latach 70-tych przewodniczący komisji kultury SZSP w Poznaniu, opowiada we filmie "Wzlot", jaki niedawno przygotowaliśmy wspólnie z TVP3 Poznań, o perypetiach spektaklu "Przecena dla wszystkich". Jego opozycyjne przesłanie było jasne dla każdego odbiorcy. Spektakl był pokazywany m.in. w Warszawie w klubie Stodoła. Cisnęły się tłumy. Obejrzał też Jan Paweł Gawlik, wybitny człowiek teatru, ale i funkcjonariusz partyjny. Był zachwycony.

Obejrzyjcie fragment "Przeceny dla wszystkich" i posłuchajcie, co o tych paradoksach PRL opowiada Grzegorz Gauden.

Autorzy: Jacek Kubiak i Marek Nowakowski
Produkcja: TVP3 Poznań

27/03/2026

Są takie momenty, które dzieją się tylko raz. Na scenie - i w czyjejś pamięci. Nawet jeśli spektakl wraca, tekst zostaje ten sam, to już nigdy nie brzmi identycznie. 🎭

W naszym archiwum próbujemy zatrzymać właśnie te chwile - opowiedziane po latach, bez sceny, ale z tym samym napięciem. Mamy rozmowy, w których teatr odsłania się od środka - w słowach, decyzjach, przypadkach, które wszystko zmieniły.

Swoje historie zostawili u nas m.in. Michał Grudziński, Tomasz Szymański, Krzysztof Dutkiewicz, Zbigniew Grochal, Andrzej Lajborek i L**h Raczak - każdy z innej strony, ale zawsze blisko sceny.

Dziś, przy Międzynarodowy Dzień Teatru, dokładamy do tego fragment wspomnień Krzysztof Deszczyński. O wejściu w teatr bez planu B - "jak w czołg".

Zajrzyjcie do naszych nagrań! 👇

A Wy? Pamiętacie moment, kiedy teatr "złapał" Was pierwszy raz?

24/03/2026

Ciało w fotografii może być formą. Może być też pytaniem.

W kolejnym odcinku cyklu "Czytanie fotografii" Instytut Fotografii proFotografia wraca do prac L**ha Morawskiego - twórcy, który nie zatrzymywał się na estetyce. Szukał dalej. Mówił wprost: interesuje go "naga prawda".

Zobaczcie, jak o jego zdjęciach opowiada Monika Piotrowska - spokojnie, uważnie, wchodząc w detale, które na pierwszy rzut oka łatwo przeoczyć.

🎬 Link do filmu w komentarzu!

Dajcie znać, jak czytacie te zdjęcia.

Źródło fot. Czytanie Fotografii cz. 12 "Naga prawda": L**h Morawski, mistrz kobiecego aktu"/ Instytut Fotografii proFotografiaInstytut Fotografii proFotografia

19/03/2026

Góry znów w Poznaniu! ⛰️

Jeśli kojarzycie nasz cykl "Himalaiści Poznańscy", to pewnie wiecie, że regularnie zaglądamy na spotkania z serii "Ludzie Gór". Tym razem też warto.

Na scenie pojawi się Krzysztof Wielicki - jeden z tych, którzy współtworzyli historię zimowych wypraw w Himalajach i Karakorum. Będzie o początkach, o przełomowych wejściach i o tym, jak wyglądało zdobywanie najwyższych gór świata zimą, zanim stało się to częścią szerszej historii himalaizmu.

👉 Do wydarzenia dorzucamy też nasze archiwalne nagranie ze spotkania w Kino Rialto. Jeśli chcecie złapać klimat takich rozmów wcześniej - to dobre miejsce na start.

🎥 Wywiad: Maciej Męczyński
🎬 Zdjęcia i montaż: Monika Lisiak

Dajcie znać reakcją, kto wpada! 👀

16/03/2026

Jedna noc. Maszyna do pisania. Kilka osób. Około 600 ulotek.

Tak wyglądała jedna z akcji studenckich w Poznaniu w czasie Marca ’68.

W przeddzień oficjalnego wiecu poparcia dla władz PRL na placu Mickiewicza grupa studentów Wyższej Szkoły Rolniczej postanowiła - jak mówi w naszym nagraniu Mirosław Jankowski - "wtrącić swoje trzy grosze".

Przez całą noc przepisywali na maszynach ulotki z apelem do mieszkańców miasta: o uwolnienie aresztowanych studentów, wolność słowa i solidarność.

Następnego dnia ulotki pojawiły się w całym Śródmieściu. Wkrótce potem przyszły wezwania na przesłuchania SB, proces i relegowanie z uczelni.

🎥 W naszym archiwum Mirosław Jankowski opowiada, jak wyglądała ta akcja i jakie były jej konsekwencje.

💬 A może ktoś z Was pamięta wydarzenia Marca ’68 w Poznaniu albo historie opowiadane w rodzinie?

12/03/2026

Stanęła na cokole pomnika Mickiewicza i zaczęła czytać ulotkę.

Był marzec 1968 roku, jeden z wieców studenckich na placu Mickiewicza w Poznaniu.
W ręce Elżbiety Różańskiej-Potok, studentki I roku polonistyki UAM, trafiła ulotka opisująca wydarzenia na Uniwersytecie Warszawskim.

Najpierw czytała ją kilku osobom obok siebie.
Potem ktoś poprosił, żeby czytała głośniej.
W końcu ktoś zaproponował, żeby weszła na cokół pomnika Adama Mickiewicza.

- "Ta ulotka była pierwszą informacją, która nie pochodziła z oficjalnej prasy, która przekłamywała wydarzenia" - wspomina po latach.

Następnego dnia została aresztowana. Najpierw trafiła do aresztu przy ul. Młyńskiej, później do aresztu śledczego w Środzie Wielkopolskiej. Spędziła tam dwa miesiące.

Została skazana i relegowana z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza z tzw. wilczym biletem - bez prawa studiowania na żadnej polskiej uczelni.

Razem z wieloma innymi studentami przyjął ją dopiero Katolicki Uniwersytet Lubelski, gdzie ukończyła psychologię.

- "My absolutnie byliśmy dalecy od politycznych wyborów. Wydawało nam się po prostu naturalne, że musimy być solidarni z aresztowanymi studentami Warszawy".

🎥 W naszym archiwum Elżbieta Różańska-Potok opowiada o wydarzeniach Marca ’68 w Poznaniu i o tym, jak jedna decyzja podjęta na wiecu zmieniła jej życie.

▶ Posłuchaj wspomnienia

💬 Czy ktoś z Was pamięta tamte demonstracje na placu Mickiewicza?

10/03/2026

„Tatuś zabronił mi iść na demonstracje.
Bał się, że wyrzucą mnie z uczelni.”

Tak atmosferę Marca ’68 wspomina jedna z bohaterek nagrań w naszym archiwum.

W marcu 1968 roku w wielu polskich miastach studenci wychodzili na ulice. W Poznaniu także docierały wiadomości o protestach i represjach. Dla części młodych ludzi był to czas demonstracji i ulotek. Dla innych - czas lęku i niepewności.

Szczególnie trudna była sytuacja osób żydowskiego pochodzenia. W wyniku antysemickiej kampanii władz PRL wielu ludzi straciło pracę, możliwość studiowania albo zostało zmuszonych do wyjazdu z Polski.

🎥 W naszym archiwum Mirosława Leiser-Troszczyńska nagrania opowiada o strachu tamtych dni, o losach swojej rodziny i o tym, dlaczego mimo wszystkiego nadal czuła się związana z polską kulturą.

▶ Posłuchaj wspomnienia!

💬 Czy w Waszych rodzinach zachowały się historie związane z Marcem ’68?

05/03/2026

Marzec ’68 w Poznaniu Grzegorz Jankowski pamięta jako czas, w którym studenci reagowali na kampanię nagonki i propagandy bardzo prosto: nie dawali się wciągnąć w uprzedzenia i od razu widzieli, że coś jest nie tak.

Opowiada, że na jego roku nie było przyzwolenia na traktowanie kogokolwiek gorzej ze względu na pochodzenie czy religię. Gdy zaczęły się wiece i hasła, często brzmiały absurdalnie - a robotników spędzano na zebrania, choć wielu nie rozumiało nawet, co znaczą słowa, które mają skandować. Jankowski podkreśla też, że ta rozgrywka nie była "oddolna": najwięcej działo się na szczytach władzy.

Są w tej relacji konkretne obrazy Marca: klub Odnowa i wspólne słuchanie przemówień Gomułki, które zamiast strachu wywoływały wśród studentów salwy śmiechu; i zdanie, które wraca jak refren tamtych dni: "prasa kłamie" - powszechne, wypowiadane bez złudzeń.

🎥 Posłuchajcie nagrania: "Marzec ’68. Tolerancji uczyliśmy się w domu i na studiach" | Grzegorz Jankowski.