13/03/2024
Blado jakoś tak nam się zrobiło w ciągu ostatnich paru lat. Znacie paski klimatyczne? No, to tutaj coś podobnego - paski bioróżnorodności, czyli zmiana liczebności populacji wybranych gatunków kręgowców od roku 1970. Czemu tak nam te paski wypłowiały? Cóż, przeciętny spadek liczebności populacji dzikich zwierząt w ciągu ostatnich 50 lat to niemal 70%.
📉⚠️
31 821 populacji zwierząt reprezentujących 5230 gatunków ssaków, ptaków, ryb, gadów i płazów z całego świata. Tyle właśnie danych wzięto pod uwagę. Najgorzej sytuacja przedstawia się dziś w systemach słodkowodnych oraz w regionach tropikalnych. Populacje słodkowodne zmniejszyły się średnio aż o 83%, gatunki tropikalne w niektórych obszarach (Ameryki Łacińskiej) - nawet o 94%. Świat dzikich zwierząt dosłownie ginie w oczach.
🌍🆘
Idźmy dalej. Niemal 70% współczesnej megafauny stale traci na liczebności. 60% jej gatunków zagrożonych jest wyginięciem. Oczywiście, ostatnie dekady pod tym kątem bardzo przyspieszyły. Jednak problem wymierania gatunków, zwłaszcza tych dużych i wolno rozmnażających się, to coś, co planeta Ziemia obserwuje od wielu, wielu stuleci. Wiele bowiem wskazuje na to, że z każdą chwilą, gdy w dowolnym miejscu na globie osobnik gatunku Homo sapiens stawiał swą stopę, wkrótce znikała z niego cała megafauna.
👤⚔
Kiedy naukowcy przeprowadzili swoje symulacje dotyczące dynamiki zmian gatunkowych w Ameryce Północnej, wówczas odkryli, że w zasadzie wystarczyło jedynie "wprowadzenie" do niej niewielkiej liczebnie populacji ludzi. Po dwóch tysiącach lat ci pierwsi eksploratorzy przyczyniali się do wszystkich odnotowanych tam wymierań. Nawet wtedy, gdy w swej rozwojowej wędrówce już dawno przestawali być wytrawnymi łowcami, zmieniając swój fach na bardziej stabilne osadnictwo. Gatunki siłą rzeczy rozmnażające się bardzo powoli, których okres ciąży trwa długo, nawet 22 miesiące, znikały w ciągu kilku stuleci takich sapiensowskich praktyk, ponieważ najzwyczajniej w świecie nie nadążały tempem swojej powolnej rozrodczości.
🦣🦏
Skąd jednak ta nagła i drastyczna zmiana w ciągu ostatnich lat? Weźmy na przykład takie płazy. W przeciwieństwie do megafauny, rozmnażają się one szybko, nie dotyczy więc ich problem braku czasu. A jednak dzisiaj ponad 40% wszystkich płazich gatunków (których jest przeszło 8 tysięcy) zagrożonych jest wyginięciem. Co takiego przyczynia się do dramatycznego spadku liczebności płazów?
🐸❓
Przede wszystkim problemem tu pozostaje nieustanna utrata naturalnych siedlisk. Znakomita większość płazów toleruje bardzo wąski zakres środowiskowy (wszak płazy uzależnione są od obecności wody). Niestety, postępująca wycinka tropików dla potrzeb przerabiania ich na pastwiska dla bydła lub plantacje palmy olejowej to główne czynniki degradujące naturalny płazi dom. Dalej jest konsekwentne drenowanie mokradeł i ich transformacja na pola uprawne lub zabudowy - w ciągu ostatnich 300 lat zlikwidowaliśmy ich aż 87%. Na trzecim niechlubnym miejscu plasują się środki ochrony roślin oraz zanieczyszczenie chemikaliami i ściekami komunalnymi - te czynniki wywołują u płazów różnego rodzaju deformacje oraz wady rozwojowe, tym samym przekreślając ich szansę na pomyślne przedłużenie gatunku.
Rzecz jasna, to nie wszystko. Dochodzą do tego jeszcze liczne choroby pasożytnicze i różne formy wirusów, rozwleczone po całym świecie w wyniku niezłomnych procesów globalizacji. Najgroźniejsze patogeny doprowadziły dziś do spadku liczebności niektórych gatunków płazów aż o 99%.
⛔🔄
I tak można w zasadzie z każdą gromadą kręgowców. A także bezkręgowców, bo nawet owadom bardzo srogo się obrywa. W ciągu ostatniej dekady na terenach otwartych liczba stawonogów spadła aż o 78%, a ich łączna biomasa zredukowała się o 67%. Sceny jazdy samochodem z ubrudzoną od nadmiaru owadów maską to dziś przeszłość. A przecież to obrazy, które pamiętamy z dzieciństwa, dosłownie sprzed "paru lat".
🪳🦗
Niestety, ludzie, którzy uwolnili się od ograniczeń ewolucji, zapomnieli o tym, że wciąż pozostają bardzo mocno zależni od ziemskiego systemu biologicznego. A masowe wymieranie pozbawia życia zarówno słabych, jak i silnych.
Jeżeli więc nikt nie powstrzyma gatunku Homo sapiens, wówczas prędzej czy później znajdzie się on wśród ofiar wielkiego wymierania, które sam rozpętał. Tym wszak kończy się podcinanie gałęzi, na której się siedzi.
/Paski wygenerowane na podstawie danych Living Planet Index database 2022, aut. Miles Richardson/ Ripple, WJ, Wolf, C, Newsome, TM, et al. Are we eating the world's megafauna to extinction?. Conservation Letters. 2019/ Bartlett, L.J. et al. (2016), Robustness despite uncertainty: regional climate data reveal the dominant role of humans in explaining global extinctions of Late Quaternary megafauna. Ecography, 39/ Maciej Pabian, Wiesław Babik, Globalne wymieranie płazów, Nauka dla Przyrody 15.12.20/ Justyna Kierat, Piotr Łukasik, Globalna apokalipsa owadów, Nauka dla Przyrody 20.12.19/
