11/09/2022
ڀيل ھڪ آديواسي قبيلو آھي جيڪو ھن دور ۾ ھڪ سماج جي شڪل اختيار ڪري چڪو آھي. سنڌ ۾ ڀيل ھڪ ذات سمجھي ويندي آھي پر حقيقت ۾ اھو آديواسي قبائلي سماج آھي. انڊيا ۾ ڏھ ڪروڙ آبادي آديواسي قبائلين جي آھي جنھن ۾ ڀيل قبيلو سڀني کان وڌيڪ آبادي رکندڙ قبيلو آھي.
انڊيا جي سرڪاري ويب سائيٽس تي census جا جيڪي انگ اکر ڏنل آھن ان مطابق ڀيل انڊيا جي چئن رياستن مڌيہ پرديش، راجسٿان، گجرات، مھاراشٽر ۾ سڀ کان وڌيڪ قبائلي آبادي رکندڙ ڪميونٽي آھي. مڌيہ پرديش مھاراشٽر گجرات ۽ راجسٿان جي سنگم تي اراولي پھاڙي سلسلي واري بيلٽ ۾ ڀيل پرديش نالي صوبي جو مطالبو پڻ زور شور سان ٿيندو رھيو آھي. 24 ضلعن ۾ ڀيلن جي واضع اڪثريت آھي جيڪي ڀيل اڪثريتي ضلعا مڌيہ پرديش مھاراشٽر گجرات ۽ راجسٿان جي صوبن ۾ شامل آھن.
ڀيلن جي ماضي ۾ شاندار تاريخ پڻ رھي آھي جنھن کي دٻايو ۽ مسخ ڪيو ويو آھي ۽ ويجھي ماضي ۾ راجسٿان ۽ گجرات جي ڀيلن جي مانڳڙھ پھاڙي جي معرڪي جو عظيم باب بہ دٻايو ويو آھي جنھن ۾ راجپوتن ۽ انگريزن سان وڙھندي پنج ھزار ڀيل مارجي ويا ھئا. مڌيہ پرديش ۾ تانٽيا ڀيل جي مزاحمت پڻ ھڪ عظيم مثال آھي. ان سان گڏوگڏ ڀيل سماج ۾ پسماندگي ۽ بدحالي ۽ محرومين جا پڻ اڻکٽندڙ داستان آھن.ايڏي وڏي آبادي رکندڙ سماج ۾ ڪا ھڪ ذات يا قبيلي جي مرڪزيت ناھي پر ڀيل سماج سوين sub castes ۾ ورھايل آھي جن جي رھڻي ڪھڻي، ڪلچر، ٻولي لباس ھڪٻئي سان مشاھبت بہ رکي ٿو تہ منفرد پڻ آھي. مجموعي طور ڀيل سماج ۾ ڪجھ وڏي آبادي رکندڙ مکيہ سب ڪاسٽس ھيٺ ڏجن ٿيون.
ڏونگري ڀيل
راجسٿاني مارواڙي ڀيل
سانسي ڀيل
پاراڌي ڀيل
شڪاري ڀيل
ٿوري ڀيل
ڏوھري ڀيل
دوڍيا ڀيل
راوت ڀيل
گراسيا ڀيل
تانڊوي ڀيل
مانجھي ڀيل
باگڙي ڀيل
وارلي ڀيل
نائڪ ڀيل
واسوا ڀيل
راٿوا ڀيل
باڙدا ڀيل
ڀيلالا
ڀيل مينا
انھن Sub castes جون پڻ ڪيتريون ئي شاخون آھن ۽ انھن اندر وري ننڍيون ننڍيون ذيلي ذاتيون، نُکون ۽ اوڙڪون پڻ آھن.
مٿي ڄاڻايل ذاتين ۾ گراسيا راجپوت ذاتيون پنھنجو پاڻ کي ڀيل نٿيون سڏائين جھڙوڪ راوت، تانڊوي، ڀيلالا ۽ مينا وغيرہ پر عام طور انھن کي ڀيل سماج ۾ ئي شمار ڪيو ويندو آھي. ڀيل سماج جي اڪثر آبادي سماجي ۽ معاشي طور انتھائي پوئتي پيل آھي.
پنڻ خانہ بدوشي سميت دربدري جي زندگي گذارڻ انھن ڪيترين ئي sub castes جو مقدر بڻجي چڪو آھي جنھن ۾ ٿوري ڀيل پڻ ڀيلن جي ھڪ سب ڪاسٽ آھي.
سنڌ ۾ ٿوري ڀيلن جو ڪجھ تعداد سانگھڙ ۽ گھوٽڪي ۾ آباد آھي جڏھن تہ ڪافي ٿوري پنجاب جي روھي چولستان ۾ آباد آھن جيڪي انتھائي پسماندہ آھن.
افسوس انھن دوستن تي ٿئي ٿو جيڪي انھي حقيقت کان انڪار ڪن ٿا ايئن اکيون بند ڪرڻ ۽ صرف مھارانا پرتاب سنگھ راوت ڀيل جا قصا ڳائڻ، ڌنا ڀيل، گارد ڀيل ۽ چندر موريا جا قصا دھرائڻ سان ڪجھ بہ حاصل نہ ٿيڻو آھي. تلخ حقيقتن کي بہ دل سان تسليم ڪجي ۽ انھن پسماندگين ۽ محرومين کي نہ فقط تسليم ڪجي پر سڌاري لاءِ پڻ جدوجھد ڪرڻ گهرجي.
لاڙڪاڻي، سکر سميت اتر سنڌ ۽ چولستان ۾ ڀيلن جي حالت انتھائي خراب آھي. ڇا اسان انھن کي ڀيل سڏڻ کان ئي انڪار ڪري ڇڏيون؟
بنا ڪنھن تحقيق ۽ ڄاڻ جي اسان جا دوست سنٿال قبيلي کي بہ ڀيل قرار ڏئي دروپدي مورمو جي صدارت جي حلف کڻڻ تي مبارڪون ڏئي ۽ وصول ڪري رھيا آھن تہ ٻئي طرف پنھنجي ئي ڀيل سماج جي ڀائرن کان لاتعلقي اختيار ڪري رھيا آھن.
ٿوري شڪاري پاراڌي سانسي ھڏاوڙ ماڙيچا اسان جا ئي وڇڙيل ڀائر آھن انھن کان لاتعلقي اختيار ڪرڻ بدران کين ڀاڪرن ۾ ڀري پنھنجو ڪرڻ ۽ اپنائڻ جي ضرورت آھي تہ جيئن مجموعي طور پسماندہ سماج اڳتي اسري سگھي ۽ ھڪ قوت بڻجي سگھي.
گنپت راء جي وال تان Copy
