03/06/2026
क्यामेराको पर्दा पछाडि लुकेको कथा
फोटो र भिडियो हेर्दा सबै कुरा आकर्षक, सुन्दर र सहज देखिन्छ। सामाजिक सञ्जालमा चम्किला तस्बिरहरू, विवाहका मनमोहक भिडियोहरू, राजनीतिक कार्यक्रमका भव्य दृश्यहरू वा कुनै उत्सवका रंगीन झलकहरू देख्दा धेरैले त्यसको पछाडि भएको मेहनत र संघर्षलाई कमै सम्झन्छन्। तर हरेक उत्कृष्ट तस्बिर र भिडियोको पछाडि एउटा फरक कथा लुकेको हुन्छ—त्यो कथा हो फ्रिलान्सर फोटोग्राफर र इभेन्ट फोटो तथा भिडियोग्राफरहरूको।
क्यामेराको लेन्सले संसारलाई कैद गर्छ, तर त्यो लेन्स समात्ने व्यक्तिका पीडा, संघर्ष र सपना भने धेरैजसो लेन्सको बाहिर नै रहन्छन्।
फ्रिलान्सर फोटोग्राफरको जीवन बाहिरबाट हेर्दा रमाइलो लाग्न सक्छ। नयाँ-नयाँ ठाउँमा पुग्ने, विभिन्न व्यक्तिसँग भेटघाट गर्ने, कार्यक्रमहरूमा सहभागी हुने र आफ्नै सिर्जनात्मकता प्रदर्शन गर्ने अवसर पाइन्छ। तर वास्तविकता भने त्यति सरल हुँदैन। एउटा राम्रो तस्बिर खिच्न कहिलेकाहीँ घण्टौं कुर्नुपर्छ। घाम, पानी, चिसो, धुलो वा हावाहुरीको कुनै मतलब हुँदैन। सही क्षण समात्न उनीहरू सधैं तयार रहनुपर्छ।
विवाह समारोहको कुरा गरौं। पाहुनाहरू रमाइलो गरिरहेका हुन्छन्, बेहुला–बेहुली मुस्कुराइरहेका हुन्छन्, परिवारजन खुसी साटिरहेका हुन्छन्। तर फोटोग्राफर भने बिहानैदेखि रातको अन्तिम क्षणसम्म खुट्टा टेक्ने फुर्सद बिना दौडिरहेका हुन्छन्। कहिले स्टेज अगाडि, कहिले पछाडि, कहिले छतमा त कहिले भीडभित्र। सबैभन्दा राम्रो एङ्गल खोज्दै उनीहरू निरन्तर सक्रिय रहन्छन्। कार्यक्रम सकिएपछि उनीहरूको काम समाप्त हुँदैन, बरु त्यसपछि सुरु हुन्छ हजारौं फोटो छनोट गर्ने, सम्पादन गर्ने र भिडियो एडिटिङको लामो यात्रा।
धेरै मानिसहरूलाई लाग्छ, फोटो खिच्ने त सजिलो काम हो। तर उनीहरूले क्यामेराको मूल्य, लेन्सको लागत, कम्प्युटर, हार्डडिस्क, सफ्टवेयर र अन्य उपकरणहरूमा गरिएको लाखौं रुपैयाँको लगानी देख्दैनन्। एउटा राम्रो क्यामेरा किनेर मात्र फोटोग्राफर बन्न सकिँदैन। त्यसलाई चलाउने सीप, प्रकाश बुझ्ने क्षमता, फ्रेमिङको ज्ञान र निरन्तर अभ्यास आवश्यक पर्छ।
फ्रिलान्सरको अर्को ठूलो चुनौती हो—कामको अनिश्चितता। सरकारी वा निजी जागिरमा जस्तो मासिक तलबको सुनिश्चितता हुँदैन। कुनै महिना धेरै काम आउँछ भने कुनै महिना एउटा पनि कार्यक्रम नपर्न सक्छ। कहिलेकाहीँ ग्राहकले काम गराइसकेपछि पनि समयमै भुक्तानी गर्दैनन्। कतिपय अवस्थामा फोटो र भिडियो बुझाइसकेपछि रकम माग्दा बारम्बार फोन गर्नुपर्ने अवस्था आउँछ।
इभेन्ट फोटोग्राफरहरूको जीवन अझ कठिन हुन्छ। सार्वजनिक सभा, राजनीतिक कार्यक्रम, सांस्कृतिक महोत्सव वा खेलकुद प्रतियोगितामा काम गर्दा उनीहरूलाई भीड, धक्का-मुक्की र सुरक्षासम्बन्धी जोखिमको सामना गर्नुपर्छ। राम्रो दृश्य कैद गर्ने क्रममा कतिपयले चोटसमेत बेहोरेका हुन्छन्। तर जब अर्को दिन समाचारमा उनीहरूले खिचेको तस्बिर प्रमुख स्थानमा छापिन्छ, त्यो क्षणले उनीहरूको सबै दुःख बिर्साइदिन्छ।
भिडियोग्राफरहरूको कथा पनि कम रोचक छैन। एउटा छोटो भिडियोको पछाडि धेरै घण्टाको परिश्रम लुकेको हुन्छ। सुटिङका क्रममा ब्याट्री सकिन सक्छ, मेमोरी कार्ड भरिन सक्छ, मौसम बिग्रन सक्छ वा उपकरणमा समस्या आउन सक्छ। तर दर्शकले अन्तिम परिणाम मात्र देख्छन्। भिडियो समयमै तयार पार्न रातभर जाग्राम बसेर एडिटिङ गर्नेहरू धेरै छन्। अरू सबै सुतिरहेका बेला उनीहरू कम्प्युटरको अगाडि बसेर क्लिपहरू मिलाइरहेका हुन्छन्।
फोटोग्राफी र भिडियोग्राफी केवल पेशा मात्र होइन, एउटा जिम्मेवारी पनि हो। जीवनका महत्वपूर्ण क्षणहरूलाई सुरक्षित राख्ने जिम्मेवारी। विवाह, जन्मदिन, दीक्षान्त समारोह, राजनीतिक आन्दोलन, प्राकृतिक विपत्ति वा ऐतिहासिक घटना—यी सबै भविष्यका लागि सम्झना बन्ने सामग्री हुन्। यदि फोटोग्राफर र भिडियोग्राफर नहुने हो भने धेरै महत्वपूर्ण क्षणहरू समयसँगै हराएर जाने थिए।
नेपालमा धेरै फ्रिलान्सर फोटोग्राफर र भिडियोग्राफरहरू पर्याप्त सम्मान र अवसरको खोजीमा छन्। कतिपयले आफ्नो प्रतिभा र मेहनतका बाबजुद उचित पारिश्रमिक पाउँदैनन्। सामाजिक सञ्जालको युगमा फोटो र भिडियोको माग बढेको छ, तर त्यससँगै प्रतिस्पर्धा पनि बढेको छ। सस्तो मूल्यमा काम गर्ने होडले धेरै व्यवसायिक फोटोग्राफरहरूलाई समस्या पारेको छ। गुणस्तरीय कामको मूल्य बुझ्ने ग्राहक अझै पर्याप्त छैनन्।
यद्यपि यी सबै चुनौतीका बीच पनि उनीहरू आफ्नो कामप्रति समर्पित छन्। एउटा उत्कृष्ट तस्बिरले हजारौं शब्द बोल्न सक्छ भन्ने विश्वास उनीहरूमा छ। एउटा भिडियोले भावनाहरूलाई जीवन्त बनाउन सक्छ भन्ने भरोसा उनीहरू राख्छन्। त्यसैले उनीहरू बिहान सबेरै उठ्छन्, उपकरण बोकेर हिँड्छन्, घामपानी सहन्छन् र अनगिन्ती घण्टा कम्प्युटर अगाडि बिताउँछन्।
क्यामेराको पर्दा पछाडि लुकेको कथा वास्तवमा संघर्ष, धैर्य, सिर्जनशीलता र समर्पणको कथा हो। जब तपाईं अर्को पटक कुनै सुन्दर तस्बिर वा आकर्षक भिडियो हेर्नुहुन्छ, त्यसको पछाडि रहेका ती व्यक्तिहरूलाई सम्झनुहोस्, जसले आफ्नो समय, श्रम र सीप लगाएर त्यो क्षणलाई अमर बनाएका छन्।
क्यामेराले अरूको मुस्कान कैद गर्छ, तर क्यामेरा बोकेर हिँड्ने व्यक्तिको पसिना, थकान र संघर्ष भने धेरैजसो अदृश्य रहन्छ। यही अदृश्य संसार नै क्यामेराको पर्दा पछाडि लुकेको वास्तविक कथा हो।
-कपिल सापकोटा
