01/11/2021
en streek vol verhalen.
Weer even op vertrouwd terrein: in Zeeuws-Vlaanderen. Dat stukje overzees Nederland waar je alleen met een toegangskaartje in en uit mag. Via de Westerscheldetunnel voor 5 euro. En langs de achterdeur, de Liefkenshoektunnel, 6 euro.
We zijn allemaal gelijk in Nederland, maar de één soms toch een beetje meer dan de ander.
En, een meerderheid in de Tweede Kamer wil zo snel mogelijk van die tol af.
Zeeuws-Vlaanderen, land van polders aan elkaar geknoopt met dijken. Een streek vol verhalen.
Waar de boer op een bijna industriële manier met gigantische machines zijn aardappels rooit, terwijl op de achtergrond de chemische keuken van multinational Dow Chemical, rookt, reutelt, gromt en fakkelt, post-lockdown, weer als vanouds in bedrijf.
Dow, de Amerikaanse chemiegigant die, rekenend op Hansje Brinker, het in 1962 waagde onder de zeespiegel te investeren in een polder die in 1953 nog onder water ging.
Een bezoek aan mijn vroegere woonplaats Hoek, een vriendelijk, uitnodigend want nog niet uitgekleed dorp, westelijk van Terneuzen. Met een verstilde kreek, die elk najaar klaarligt om schaatsend Hoek te dragen met inzet van het immer volhardende IJscomité Wel Gebogen Niet Gebroken.
Ik sta op de oude dijk van de Braakman op de hoek van de Lovenweg en de Noorddijk, vlakbij het dorp Hoek, bij een plek die het Paradijs heet.
Grazende koeien, kabbelende Braakman, en op de dijk resten van de muurtjes die vanaf 1906 in de delta een eigentijdse, goedkope stormvloedkering waren, een uitvinding van jhr. R. de Muralt van het waterschap Schouwen.
Hier, onder mijn voeten iets mysterieus. Daar moet in de middeleeuwen een nu verdronken dorp gelegen hebben. Landbouwers hier stuiten er af en toe op oude kloostermoppen. Die moeten van een solide gebouw komen, een kerk, kapel of een klooster, want het volk leefde in planken hutjes met riet- en strodaken.
Het in 1601 verdronken dorp Vremdijcke? Toen de pastoor benen moest maken om aan het woeste water te ontsnappen.
De kerk van Vremdijcke was gewijd aan St.-Basilius, een brave heilige van wie vermeende ruggenwervels worden bewaard in Brugge.
In 1579 bekeerde pastoor Michael Struv van Vremdijcke zich er tot het protestantse geloof. De ex-pastoor bleek niet goed thuis in de rituelen van de nieuwe leer. Hij werd op cursus gestuurd naar het streng-calvinistische Gent. Er kwam een nieuwe predikant: Johannes Bollius.
Tijdens een stormvloed, in de nacht van 25 op 26 november 1601, was de zee voller dan de dijk hoog was. De woelige Braakman brak weer eens door de dijken.
Vremdijcke overstroomde. Veel inwoners verdronken. Dominee Bollius overleefde de nachtelijke catastrofe. Hij vluchtte over de Noorddijk op zoek naar een droge plek. En kwam in het Mauritsfort terecht. Hij bouwde daar een nieuwe kerk en organiseerde er de gemeente Hoek.
Hier kloostermoppen uit het dorp van dominee Bollius?
Nee, aldus archeologen, na onderzoek in 2016: Vremdijcke ligt diep verslijkt in de Braakman.
De stenen kunnen ook van het in 1375 verdronken dorp Coudekercke zijn. Brood voor de toekomst voor de archeologen want: ‘Nader onderzoek gewenst’
De Braakman kabbelt nu vredig, getemd, want afgesloten op 30 juni 1952. Net voor de watersnood.
Een dag eerder vaart het garnalenkottertje K2 van Staf Praet uit Kieldrecht nog door het open g*t. Staf Praet, doet de laatste sleep op de Braakman, vaart terug door de dicht groeiende opening en bromt vergenoegd. ‘Siesa’ ‘k zijn de leste’.
Een dag nadien is het gedaan met de vissers van Philippine en van Boekhoute. Ze verhuizen naar Terneuzen. En de mosselvissers naar Yerseke.
Naar Terneuzen waar net een schip van de Groningse rederij Wagenborg de open brug van de Westsluis passeert. Daarachter de gigantische bouwput van de nieuwe zeesluis waar, als alles meezit, in 2023 de eerste schepen geschut gaan worde.. Kosten: 753 miljoen euro, waarvan Vlaanderen en Gent 515 miljoen betalen.
Op de Westerschelde bij Terneuzen voel je de hartslag van de wereldeconomie. Hoog beladen containerschepen die in file voorbij kachelen naar Antwerpen.
Containers die ik later die middag tegenkom tijdens het vrijdagmiddag verkeersinfarct bij de Liefkenshoektunnel, een onafzienbare rij vrachtwagens. Stilstaand en langzaam rijdend vanaf Antwerpen tot een eind voorbij Bergen op Zoom.
Ook nog even een bezoek aan ‘de stuurhut’ in Terneuzen. Het door architect Jaap Bakema als brug van een schip ontworpen en in 1972 geopende stadhuis. Volgend jaar vijftig jaar. En dat gaan ze in de stad van de Vliegende Hollander vieren. Laat die Vliegende Hollander maar spoken!
“Jazeker”, aldus in ‘de stuurhut’ oud-journalist, oud-collega en nu wethouder Frank Deij. Het stadhuis staat bijna bovenaan in de lijst van gebouwen die in de architectonische figuurstijl van het brutalisme zijn ontworpen. Onder architectuurkenners is het gebouw geliefd. Een van hen, journalist Martjan Kuit: ''Over saaie gebouwen heeft niemand een mening. Mensen vinden Terneuzen al niet de mooiste stad, het stadhuis wordt als dieptepunt gezien.''
Kuit ziet er juist de schoonheid van in. ''Ik denk: het is hier gekomen, dus mensen hebben ooit gedacht dat het een goed idee was.''
Inmiddels is er een nieuwe functie voor het Bakema-ontwerp in beeld, een cultuurpaleis. Frank Deij: “Met een museum voor moderne kunst. Of een depot daarvan. In onze kunst- en cultuurnota is het idee al geopperd.”
Deij is er mee aan de slag. ,,Als onderdeel van een nieuwe culturele infrastructuur in de stad.”
Het opvallende gebouw gaat ook vertimmerd worden. Nieuwe kozijnen, vloer-, gevel- en dakisolatie. Kosten ruim 2 miljoen euro.
