11/07/2026
Oververhitting door een te dikke vacht?
En antwoord op de discussie: wel of niet scheren of knippen van de vacht?
---
(update: Naar aanleiding van een paar goede reacties op het artikel over het wel of niet scheren van de vacht ben ik nog wat dieper op onderzoek uitgegaan, ook omdat ik merkte dat er in verschillende geraadpleegde bronnen toch wel veel verschil van mening en inzicht is, en vooral ook dat sommige info achterhaald is en er nu andere inzichten zijn over het nut die (plaatselijk)uitdunnen of scheren van de vacht kan bieden, natuurlijk altijd kijkend naar het ras, type vacht, de leefomstandigheden, gezondheid enz enz en in afstemming en overleg met een deskundige en goed opgeleide trimmer/trimster.
---
Er bestaat nog veel onwetendheid over hyperthermie, oftewel oververhitting bij dieren.
En online vind je naast een veelvoud aan informatie (wat elkaar vaak tegenspreekt heb ik gemerkt) en de voor-en nadelen, ook fervente voor- en tegenstanders over het scheren of knippen van de (onder)vacht.
Tijd dus om hierover wat duidelijkheid te brengen.
Hoe verliezen honden hun warmte?
Nu het zo warm is vraag je je misschien af: "kunnen honden als als ons mensen zweten?" Honden zweten wel, maar op een andere manier dan wij.
Hoe zweten honden?
Honden hebben net als mensen eccriene (ook wel merocriene zweetklieren genoemd) en apocriene zweetklieren. De eccriene klieren zoals op de voetzolen monden direct uit op het huidoppervlak en zijn niet verbonden met haren. Apocriene zweetklieren bevinden zich aan de basis van de haarzakjes, dus alleen in behaarde gebieden zoals onder de vacht. Maar honden zweten niet over hun hele lichaam zoals mensen. Ze hebben wel zweetklieren in hun vacht, maar deze zijn alleen bedoeld voor het produceren van geurferomonen en niet voor verkoeling.
Honden koelen zichzelf op drie manieren af:
1. Via de voetzolen: Honden hebben zweetklieren op hun voetzolen en neus, wat helpt bij verkoeling. Op warme dagen kun je soms vochtige pootafdrukken zien. Het zweet van honden heeft niet de kenmerkende geur van menselijk zweet, dat ontstaat door de vermenging met huidbacteriën. Het zweet van de apocriene klieren is voor ons niet te ruiken, maar de feromonen erin kunnen door andere honden worden opgepikt voor communicatie.
2. Door te hijgen: Dit is de belangrijkste manier voor afkoeling. Door snel te ademen, verdampt vocht van hun tong, longen en neusholtes, wat de lichaamstemperatuur verlaagt.
3. Vasodilatatie: Honden verwijden de bloedvaten in hun oren en gezicht, waardoor warm bloed dichter bij het huidoppervlak komt en afkoelt voordat het terugkeert naar het hart. Omdat honden niet over hun hele lichaam zweten, zijn ze gevoelig voor hitteberoerte. Zorg dus altijd voor schaduw, verschillende koele rustplekken en natuurlijk vers koel water.
Hoe reguleren honden hun lichaamstemperatuur?
De lichaamstemperatuur van je hond ligt rond de 38 °C. Uit onderzoek van o.a. dierenfysioloog Charles Richard Taylor bleek dat honden hun warmte in verschillende omgevingstemperaturen op verschillende manieren kwijtraken.
De omgevingstemperaturen waarin dit werd onderzocht, varieerden van warm, 21 °C tot zeer heet (41 °C).
Bij een omgevingstemperatuur van 21°C verliezen honden veel warmte door convectie vanwege het grote verschil met hun lichaamstemperatuur, terwijl slechts een klein deel door verdamping verloren gaat. Convectie – Warmte die van de huid naar de omringende lucht wordt afgevoerd. Een dikke vacht vertraagt dit proces door isolatie.
Bij een omgevingstemperatuur van 26-31°C is er al veel minder warmteverlies door vacht (convectie) omdat de omgevingslucht dichter bij de lichaamstemperatuur van je hond ligt.
Bij een omgevingstemperatuur van 31°C komt ongeveer 40% van het warmteverlies nog door de vacht en 20% aan ademhalingswarmteverlies: verdamping van zweet van voetzolen, neus en apocriene klieren. Verdamping – Temperatuurdaling door verdamping van water uit de luchtwegen of zweet.
Bij een omgevingstemperatuur van 36°C is er bijna geen potentiële warmteverlies door convectie (de luchttemperatuur rond de hond is bijna gelijk aan de huidtemperatuur van je hond, die meestal een paar °C l***r is dan de centrale lichaamstemperatuur).
Hoewel je hond blijft zweten, gebeurt 75% van het warmteverlies nu door het hijgen.
Bij een omgevingstemperatuur 41°C voert je hond nu bijna twee keer zoveel warmte af als bij 31°C. De lucht rondom je hond warmt hem of haar nu op aangezien de temperatuur van de lucht/omgeving van je hond hoger is dan de lichaamstemperatuur. 90% van het warmteverlies gebeurt door te hijgen.
Hijgen
Hijgen is voor honden dus een effectieve manier om af te koelen, maar let op: het is ook een grote belasting voor het lichaam, zeker voor het hart en de luchtwegen. Daarom is het belangrijk dat oude honden, honden met overgewicht, hondenrassen met extreem korte schedel en platte/korte snuit en honden met hart- of ademhalingsproblemen beter niet langdurig zwaar mogen hijgen en dat je ze beter koel kunt houden c.q. in koelere omstandigheden/ruimten laat blijven.
Constante lichaamstemperatuur
Het lichaam van je hond of kat moet een constante temperatuur van 38 tot 39 graden houden, afhankelijk van de grootte. De dekharen, de onderwol, de huid en onderhuid (met vetcellen) zorgen voor isolatie. De lichaamstemperatuur moet ook in elk seizoen constant blijven. Dus dit geldt zowel in de zomer, in de hete zon, als in de schaduw en bij een winterwandeling bij -5°C, en ook weer een uurtje later bij de kachel bij +22°C in huis.
De functie van de vacht
Uit onderzoek blijkt dat een langere vacht de warmteopname door directe zonnestraling vertraagt. Het voorkomt de warmte niet volledig, want zodra de buitenste laag van de vacht door de zon is opgewarmd, vindt geleiding plaats en wordt de warmte overgedragen naar de koelere lucht dichter bij het lichaam – maar het proces wordt wel vertraagd. Als de vacht korter of dunner is, warmt het lichaam sneller op bij een donkere vacht dan bij een lichte.
Maar ook dat een dikke (onder)vacht een isolerende laag vormt die de warmte die van het lichaam afstraalt vasthoudt en voorkomt dat deze het lichaam verlaat. Hoe dikker de vacht, hoe meer stilstaande lucht erin wordt opgesloten en hoe meer warmte erin wordt vastgehouden. Hoe korter de vacht, hoe makkelijker het is voor je hond om lichaamswarmte af te geven. En hoe dunner de vacht, hoe makkelijker de warmte van het lichaam kan verdwijnen.
Dus directe warmteopname door de zon wordt vertraagd door een dikke vacht, maar een hoge omgevingstemperatuur verhoogt de warmtebelasting en de verwarmde lucht aan het oppervlak van de vacht zal uiteindelijk de lucht binnenin de vacht opwarmen. Door de vacht korter of losser te maken, kan de warmte gemakkelijker ontsnappen dankzij de luchtcirculatie in de vacht.
Vacht scheren
Het scheren van de vacht helpt bij afkoeling, maar er is vaak weerstand vanwege de unieke groeicyclus van de dubbele vacht (stokharen en langharige honden). Haren groeien asynchroon in vijf fasen: anageen (groei), catageen (overgang), telogeen (rust), exogeen (verharen) en kenogeen (leeg haarzakje).
Het echte probleem: de ‘vernielde’ vacht
Wolharen en dekvacht groeien niet synchroon. Wolharen hebben een korte cyclus, dekharen kunnen 4 tot 5 jaar in rust blijven. Bij kort scheren groeit de ondervacht snel terug, terwijl de dekvacht in rust blijft. Dit veroorzaakt een doffe, pluizige vacht, een ‘vernielde vacht’. De balans is verstoord en het duurt lang voor herstel.
Medische invloeden en castratie
Ouderdom en medische problemen kunnen de rustfase verlengen. Na scheren kan post-clipping alopecia optreden: het haar groeit niet meer terug. Castratie beïnvloedt de vacht, met meer onderwol die doffer is en het hele jaar loslaat, wat warmteproblemen veroorzaakt.
Het inkorten of scheren van een dubbele vacht ondersteunt de thermoregulatie van een hond door warmte-uitstraling en luchtstroming te faciliteren; en het risico is niet oververhitting, maar een langdurige cosmetische hersteltijd van de dekvacht. En scheren biedt fysieke verlichting, maar het kan lang duren voor de vacht zijn oude structuur terugkrijgt. Zeker ook iets om rekening mee te houden.
De vacht is hierbij een heel belangrijk onderdeel van de isolatie.
Die luchtlaag in de vacht is normaal gesproken ook voldoende aanwezig tussen de haren, en dan met name in de onderwol in de vacht (maar natuurlijk niet als deze helemaal vervilt is). Stroming van lucht tussen de haren koelt een huid af. Dus het gebruik van een blazer en goede borstel/kambeurt helpt je hond bij de warmte. Maar is de vacht zo dik dat er geen lucht meer bij kan kan een hond en ook kat zeker in de problemen komen en kan uitdunnen, ontwollen of op bepaalde plekken de vacht uitdunnen of scheren voor verlichting zorgen bij je hond.
Natuurlijk moet je rekening houden met de woon- en leefomstandigheden, hoe lang houdt de (extreme) warmte aan, is de hond veel binnen of buiten, hoe is de structuur en verzorging van de vacht, natuurlijk de gezondheid en het ras vd hond, wel of niet gecastreerd, de leeftijd, is er een onderliggend probleem of ziekte enzovoort enzovoort..
Bovendien werkt de vacht ook beschermend, in de zomer als een soort parasol, zodat de zonnestraling niet direct de zongevoelige huid bereiken kan. Zonverbranding door UV-B straling, en DNA-schade door UV-A straling wordt door een intacte, gepigmenteerde vacht tegengegaan. Zeer kortharige en wit/lichtgetinte dieren zijn dus extra gevoelig.
Winter
En in de winter zorgt de natuurlijke vacht van je hond als bescherming tegen wind en kou.
Dus mocht je de vacht van je hond knippen of scheren, let er dan op of de vacht voldoende goed kan aangroeien, want als het weer omslaat en het wordt koud en guur, is een korte of geschoren vacht juist ongunstig . Water tast de beschermende laag aan, waardoor de isolerende luchtlaag verdwijnt. Hierdoor ontsnapt de warmte en kan de koude wind direct op de huid komen. Dus hou ook altijd rekening met de beschermende eigenschappen van de vacht tegen huidbeschadiging en de negatieve veranderingen die kunnen optreden bij het knippen van bepaalde vachttypen.
Wat is nu wijsheid?
Dus als je alleen naar het warme weer in de zomer kijkt, kan het dus gunstig zijn om (bepaalde plekken van) de vacht wat korter te knippen of deels te scheren, maar er moet wel een goede beschermende laag op de huid laten zitten om schade door UV-straling te voorkomen.
Bij het maken van een keuze (samen met een goede trimster) focus niet alleen op de rol van de vacht in het thermoregulatieproces, maar ook op de beschermende eigenschappen ervan tegen huidbeschadiging en het risico op negatieve veranderingen in de vacht wanneer deze bij bepaalde vachttypen wordt geknipt. En hou je rekening met het ras, de vacht, gezondheid, leeftijd, woonomstandigheden, activiteiten enz. van jouw hond.
Wat is de manier om met een hond de zomer veilig door te komen?
Laten we eens kijken wat je hond zelf doet...
Allereerst valt het op dat een hond al snel gaat hijgen, zowel bij inspanning als in een warmere omgeving. Het is een mechanisme waarbij de warmte via de ademhaling aan de omgeving wordt afgegeven. Tegelijkertijd haalt het dier daarmee koelere omgevingslucht binnen, een heel efficient systeem dus. Dat is niet zielig, maar wij raken geattendeerd, bezorgd of misschien zelfs geïrriteerd door dit gehijg. Maar laat hem gewoon hijgen, en beklaag hem niet. De extra aandacht die hij ermee krijgt maakt dat hij graag in jouw buurt komt hijgen. Je beloont hem er voor met een aai of lieve woordjes.
Katten hijgen minder snel maar kiezen een houding en een ligplaats waar ze het minste last van de warmte hebben. Let er bij hen op dat ze niet per ongeluk opgesloten raken (tuinhuis, zolder) waar ze verstoken zijn van drinkwater en kattenbak.
Een veelvoorkomende manier om warmte af te voeren is plat op de buik op een koele ondergrond te gaan liggen. Honden liggen dan vaak op hun zij en strekken zich uit om hun oppervlak te vergroten, waardoor de huid maximaal wordt blootgesteld voor koeling. En regelmatig liggen honden plat op hun buik met uitgestrekte poten, omdat ze via de minder behaarde delen (buik, oksels, liezen) sneller warmte kwijt kunnen aan de koele ondergrond. Vaak zie je dat je hond regelmatig van plek wisselt en een nieuwe koelere plek zoek omdat de vorige is opgewarmd.
Let op “Ademhalingswarmteverlies door hijgen begint pas het hoofdmechanisme over te nemen als de temperatuur van de hond en de omgevingstemperatuur samenkomen, dwz rond 36°C.
De omgevingstemperatuur waarbij honden gaan hijgen kan l***r zijn bij honden met overgewicht, honden met dikke vachten, grote honden, honden die niet gewend zijn aan de hitte, honden met korte schedel of snuit, honden met luchtwegaandoeningen, oudere honden en honden met hartproblemen conditie.
Het bioritme van onze honden heeft zich behoorlijk aangepast aan ons leefschema. Tijdens veel warmere perioden moeten onze wandel en trainingsschema's toch aanpassen. Plan dus de wandelingen in de hele vroege ochtend of late avond, blijf tussen 10.00 en 21.00 uur 's uit de (dan sterke) zon en natuurlijk zullen de meeste hondenscholen hun lessen en activiteiten ook aanpassen aan het weer. Maar heel veel honden zijn zonaanbidders en je snapt soms niet hoe ze het in de blakerende zon uithouden. Zolang het een gezonde hond is hoeft dit geen bezwaar te zijn om eventjes een tijdje in de zon te liggen. De koudere ondergrond vormt meestal net de tegenhanger van de hete zon, zodat de lichaamstemperatuur in balans blijft. Voor honden met artrose kan te lang op een te koude ondergrond stijfheid opleveren. Zorg dan voor een goed slaapkussen of verhoogd ligbed. En overleg met de (homepatische) dierenarts voor ondersteuning. Lees ook de blog https://www.dogcases.nl/post/rust-en-slapen over slapen van je hond.
Katten trekken zich doorgaans minder van 'ons' leefritme aan, en stemmen hun activiteiten vanzelf wel af op de omgevingstemperatuur.
Beschermende vacht kat of hond
Ben er wel van bewust dat een dunne of getrimde vacht, zeker met weinig tot geen pigment, zonnestraling doorlaten. Je hond (of kat) zelf heeft daar geen weet van en kan verbrandingen en erger oplopen. Ook (niet tot) matig gepigmenteerde, kortbehaarde oren en snuiten van 'normale vachten' zijn gevoelig voor zonnebrand en uiteindelijk voor huidtumoren. Laat deze zonliefhebbers gewoon niet buiten tussen 11.00 en 18.00 uur 's middags.
Een gezonde hond kan normaal gesproken goed omgaan met onze Nederlandse temperaturen, zeker als hij of zij zelf de rustplek mag kiezen. Kortom...laat de kat met rust en je hond lekker bepalen waar hij of zij gaat liggen, en laat ze rustig hijgen. Zorg wel voor vers en koel water en zet op de benauwdste momenten vd dag eventueel een ventilator die wat frisse lucht door de vacht kan blazen.
Kortom, laat ze lekker lui zomervakantie houden. Is je hond een erg actief type, dwing hem dan tot wat meer rust en laat de iig bal thuis.
Een fijne veilige zomer allemaal
En je weet, heb je vragen of hulp nodig bij het gedrag van je hond, je mag altijd vrijblijvend contact opnemen, stuur een berichtje naar [email protected]
Kees van Sundert
Erkend en gekwalificeerd gedragstherapeut voor honden bij www.dogcases.nl en onder meer gespecialiseerd in stress bij honden, onzekerheid, angsten zoals vuurwerkangst, verlatingsangst, reactief gedrag binnenshuis, bijv. naar bezoek of buitenshuis naar mensen of andere honden.
Daarnaast professioneel hondenfotograaf bij Inspired by Bandhu Hondenfotografie www.jouwhondopdefoto.nl en ben je op zoek naar de leukste, beste en lekkerste producten voor je hond of kat, kijk eens op https://www.dogcaseswebshop.com, https://dogcaseswebshop.com
Bronnen:
David Marlin https://askanimalweb.com/how-do-dogs-regulate-their-body-temperature-and-is-sweating-important/
https://askanimalweb.com/to-clip-or-not-to-clip-that-is-the-question/
https://www.researchgate.net/publication/398333285_Heat_stress_in_domestic_dogs_morphological_and_environmental_risk_factors_for_dog_welfare_in_a_warming_world
https://www.dreamdogz.ie/a-deeper-look-into-the-coats-role-in-the-dogs-thermal-regulation/
https://groomerseurope.com/warmteregulatie-en-vachtverzorging-wat-zegt-de-wetenschap-nu-echt/
