30/09/2026
Gortershoek, Zaandijk😍, Noord-Holland, 1928 vs. 27 september 2026
Foto’s: Reinhardt Herman Herwig (1878-1959) in “Holland”, Van Munster’s Uitgeverij, Amsterdam en ikzelf😊
Afgelopen weekend kampeerden Kim en ik op een steenworp afstand van de Zaanse Schans. Het bood mij de kans om ook een tweetal foto’s in Koog aan de Zaan te herfotograferen, althans deze plaatsnaam stond als onderschrijft bij deze en een andere foto vermeld in het boek. Na een nachtje op Marken, waarover later meer, fietsten we zaterdagochtend langs De Zaanse Schans en bezochten het Molenmuseum. Eerlijk gezegd vervulde de aanblik van zoveel mooie molens mij vanwege mijn naam met enig trots. Voordat we op zoek gingen naar de foto’s bezochten we het Honig Breethuis aan de overkant van de Zaan. We werden door een dame in klederdracht ontvangen en kregen een bijzonder geanimeerde rondleiding door het lieflijke, authentieke en mooi ingerichte huis vol verhalen. Na afloop vroeg ik aan de aanwezigen waar ik de plek op beide foto’s zou kunnen vinden en werd verwezen naar Molen De Dood waar ik net langs was gefietst en voor deze foto naar een andere plek even verderop aan de Lagedijk, bij het Oude Raadhuis, maar kon daar nergens aan de waterkant komen. Toen nog iets doorgefietst en het nog eens gevraagd aan de heren van het voetveer en die adviseerden mij eens bij de Willem Alexanderbrug te gaan kijken, maar we waren daar zo ongeveer net nog geweest en dat wilde ik Kim niet nog eens aandoen. We besloten terug te fietsen naar de camping.
’s Avonds plaatste ik de foto in de Facebookgroep Koog aan de Zaan - bewoners Oud-Koog. Daar kreeg ik snel het antwoord: de foto was niet genomen in Koog aan de Zaan, maar in Zaandijk en het huisje links op de foto bleek het Honig-Breethuis dat we die middag nog hadden bezocht. Sterker nog: we hadden het hier aan de aanwezigen gevraagd. Ik geloofde het echter niet meteen. Pas toen ik foto’s van de waterzijde van het gebouw zag met het karakteristieke hekwerk om het terras, waar we zelf op hadden gestaan, herkende ik het huis ook. Op de oude foto staat het jaartal 1765, maar het Honig-Breethuis zelf is van 1710. Misschien dat de aanwezigen het daardoor niet herkenden? Het tuinhuis is echter van 1765 en de façade heeft daarom denk ik dat jaartal gekregen. Bij een restauratie in 1993 is deze verdwenen.
Zondagochtend sprong ik opnieuw op de fiets, deze keer alleen, om opnieuw via de Zaanse Schans naar de Julianabrug te fietsen met deze foto als resultaat. De afstand tussen de Julianabrug en het Honig Breethuis is zo’n 200 meter en ik heb de telelens gebruikt om deze foto te maken en de foto behoorlijk moeten croppen. Met een bootje van enkele tientallen meters afstand was het wellicht beter gelukt, maar ik had de tijd niet om dat deze zondagochtend even te regelen. De oude foto van Herwig is genomen vanaf een wat l***r standpunt, waarschijnlijk vanaf het water. Hoe verder ik naar links zou gaan op de brug, hoe l***r ik zou komen maar ook des te minder je nog zou kunnen zien van het Honig Breethuis. Dit is een aardig compromis en grappig dat je nog net een molen van de Zaanse Schans kunt zien aan de overkant van de Zaan, die er in 1928 duidelijk nog niet was. De Zaanse Schans is immers in 1963 gemaakt om bedreigd historisch erfgoed uit de Zaanstreek te redden, zo hadden we de dag ervoor bij de rondleiding geleerd. Na de Tweede Wereldoorlog verdwenen de karakteristieke houten huizen en molens, er waren er 1500, in de omgeving rap tempo door modernisering, industrialisatie en woningbouw. Bezorgde liefhebbers en bestuurders bedachten in 1947 een plan om historische panden te verplaatsen naar een veilige plek. Gekozen werd voor de Kalverpolder bij Zaandijk, een open veenweidelandschap aan de rivier de Zaan. Zo ontstond de 'Zaanse Schans' waarvan de naam verwijst naar de historische Kalverschans, een verdedigingswerk dat in 1574 werd opgeworpen tegen de Spaanse troepen. Tegenwoordig komen er meer dan tweeëneenhalf miljoen bezoekers per jaar en op de terugweg kon ik zien hoeveel mensen er kunnen zijn. Het was er nog veel drukker dan op zaterdag en het is ook een bijzonder stukje Nederland, maar net zo bijzonder is de overzijde van de Zaan: de Gortershoek in Zaandijk. Opgegroeid in Arnhem was ik enigszins bekend met de typische huizen voor de Zaanstreek. Al sinds 1938 was daar een Zaanse buurt opgebouwd in het Openluchtmuseum dat ik geregeld bezocht van kinds af aan. Ik vond het ook bijzonder om vanuit de camping via de weilanden zo de Zaanse Schans op te rijden. Dat is wellicht in de toekomst geen vanzelfsprekendheid meer. De gemeente onderzoekt de mogelijkheid om entree te gaan heffen voor toeristen die de Zaanse Schans bezoeken. Dat zou jammer zijn, hoewel de opbrengsten ten goede zouden moeten komen aan het onderhoud en herstel. Ik vond het zeker de moeite waard om eens te zien, ook zonder mijn missie, en dat geldt zeker ook voor een bezoek aan het Honig Breethuis. Later mee over Molen De Dood.
Groetjes,
Casper
