28/03/2026
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਅੱਠਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਰਹਿਮਤ ਸਦਕਾ ਕਈ ਇਲਾਹੀ ਕੌਤਕ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ:
1. "ਜਿਸੁ ਡਿਠੇ ਸਭਿ ਦੁਖ ਜਾਇ" ਦਾ ਕੌਤਕ
ਗੁਰੂ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਬਾਰੇ ਇਹ ਪੰਕਤੀ ਅਟੱਲ ਸੱਚਾਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕੌਤਕ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਜੋਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ 'ਡਰ' ਅਤੇ 'ਚਿੰਤਾ' ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਨੂਰਾਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਖਿੱਚ ਸੀ ਕਿ ਦੁਖੀ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਸਿਮਰਨ ਦੁਆਰਾ ਇਹੋ ਕੌਤਕ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
2. ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲੈਣ ਦਾ ਪਰਉਪਕਾਰ
ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਚੇਚਕ ਅਤੇ ਹੈਜ਼ੇ ਦੀ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜੋ ਕੌਤਕ ਦਿਖਾਇਆ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੀਰਕ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਸਹਾਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਖੁਦ ਓਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਕਸ਼ਟ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਬਲ ਬਖਸ਼ਦੇ ਹਨ।
3. ਚਰਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਜਲ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ (ਦਿੱਲੀ) ਵਿਖੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ 'ਸਰੋਵਰ' ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਰਨ-ਛੋਹ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਸੀ। ਕੌਤਕ ਇਹ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸਿੱਖ ਪੂਰਨ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਕੇ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਕਾਰ-ਸੇਵਾ ਜਾਂ ਜਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤ) ਛਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਰੋਗ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਲ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਸੀਸ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਹਉਮੈ ਦਾ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਨਾ
ਸਰੀਰਕ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰੋਗ 'ਅਗਿਆਨਤਾ' ਅਤੇ 'ਹਉਮੈ' ਹੈ। ਪੰਡਿਤ ਲਾਲ ਚੰਦ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਛੱਜੂ ਰਾਮ (ਜੋ ਬੋਲਣ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ) ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਛੜੀ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਗੀਤਾ ਦੇ ਅਰਥ ਕਰਵਾਉਣੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕੌਤਕ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
5. ਓਟ-ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ
ਸਿੱਖ ਜਦੋਂ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ "ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਧਿਆਈਐ" ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਢਾਲ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੌਤਕ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ 'ਸੂਲ' (ਕੰਡੇ) ਵਾਂਗ ਚੁਭ ਕੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ।