06/03/2026
आज Tukaram Maharaj को विशेष तिथि हो। आजको दिन भक्तहरूले उहाँलाई स्मरण गर्दै श्रद्धा र कृतज्ञता प्रकट गर्छन्, किनकि करिब ३७८ वर्ष अघि यही दिन भगवानले आफ्ना प्रिय भक्तलाई पृथ्वीबाट स्वधाम वैकुण्ठमा लैजानुभयो भन्ने परम्परा प्रचलित छ।
Tukaram Maharaj महाराष्ट्रको भक्तिमार्गका महान् सन्त थिए। उहाँको जीवन पूर्ण रूपमा भगवान विठ्ठलको भक्तिमा समर्पित थियो। उहाँ सधैँ भगवानको नाम जप, कीर्तन र भजनमा लीन रहनुहुन्थ्यो। सांसारिक कठिनाइ, गरिबी र अनेक पीडाहरूका बीच पनि उहाँले भगवानप्रतिको विश्वास कहिल्यै छोड्नुभएन।
उहाँको जीवनले एउटा ठूलो सन्देश दिन्छ—सच्चा भक्ति कुनै पद, धन वा विद्वता होइन, हृदयको निर्मल प्रेम हो।
TukARAM महाराजले हजारौँ अभंग (भक्तिपूर्ण पदहरू) रचना गर्नुभयो। ती अभंगहरूमा भगवानप्रति प्रेम, वैराग्य, नम्रता र मानव जीवनको गहिरो सत्य व्यक्त गरिएको छ। आज पनि ती अभंगहरू महाराष्ट्र र भारतभरि भक्तहरूले भक्ति भावले गाउने गर्छन्।
Tukaramमहाराजको भक्ति विशेष रूपमा भगवान विठ्ठल (पाण्डुरंग) प्रति केन्द्रित थियो। उहाँ प्रायः भन्थे कि भगवानको नाम जप गर्नु नै जीवनको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति हो। संसारका दुःख, मोह र अहंकारबाट मुक्त हुनको लागि भगवानको नाम नै सबैभन्दा ठूलो आश्रय हो।
कथनअनुसार, आफ्नो जीवनको अन्तिम समयमा उहाँ सधैँ झन् बढी कीर्तन र भगवानको स्मरणमा लीन रहनुहुन्थ्यो। एक दिन उहाँ आफ्ना भक्तहरूसँग हरिनाम कीर्तन गर्दै हुनुहुन्थ्यो। त्यस समयमा आकाशबाट दिव्य विमान (दैवी रथ) आयो भन्ने परम्परागत कथा भक्तहरूमा प्रचलित छ।
भक्तहरूको विश्वास अनुसार भगवानले आफ्ना प्रिय भक्तलाई लिनका लागि त्यो विमान पठाउनुभएको थियो। त्यसपछि Tukaram Maharaj त्यही दिव्य विमानमा बसेर वैकुण्ठ धामतर्फ प्रस्थान गर्नुभयो।
यो घटना भक्तहरूको लागि अत्यन्त प्रेरणादायी मानिन्छ। यसले देखाउँछ कि सच्चा भक्ति र पूर्ण समर्पणले भगवानलाई अत्यन्त प्रसन्न बनाउँछ। जब भक्त पूर्ण रूपमा भगवानमा आश्रित हुन्छ, तब भगवान स्वयं पनि आफ्नो भक्तको रक्षा र उद्धार गर्न तयार हुन्छन्।
महाराजको जीवनले हामीलाई तीन महत्वपूर्ण शिक्षा दिन्छ:
भगवानको नाम सधैँ जप गर्नुपर्छ – हरिनामले हृदय शुद्ध गर्छ।
नम्रता र सरलता – सच्चा भक्त सधैँ विनम्र हुन्छ।
सबैप्रति दया र प्रेम – भगवानको भक्त सबै जीवप्रति करुणामय हुन्छ।
आजको दिनमा भक्तहरूले उहाँलाई स्मरण गर्दै भगवानको नाम जप, कीर्तन र भजन गरेर उहाँको जीवनबाट प्रेरणा लिन्छन्।
हामी पनि आजको दिनमा यस्तो प्रार्थना गर्न सक्छौँ—
“हे भगवान, हामीलाई पनि Tukaram Maharaj जस्तै शुद्ध भक्ति, नम्रता र हरिनाममा प्रेम प्रदान गर्नुहोस्।”
महाराजको जीवनले देखाउँछ कि सच्चा भक्तको अन्तिम गन्तव्य भगवानको धाम नै हुन्छ।
हरे कृष्ण। 🙏