12/07/2025
मन वढाय वढाय
मन वढाय वढाय ही बहिणाबाईंची कविता मनाचे विविध रुप उलगडून दाखवते. माणसाचं मन – दिसत नाही, पण सतत बोलत असतं; कधी हळवं, कधी बेचैन, कधी मोहरलेलं, तर कधी खोल खोल उदास. या मनाच्या अस्थिरतेचा, अस्वस्थतेचा शब्दरूप आविष्कार आपल्याला बहिणाबाईंच्या "मन वढाय वढाय" या कवितेत पाहायला मिळतो. आजच्या काळात मानसिक आरोग्य हा विषय जितका महत्त्वाचा आहे, तितकाच दुर्लक्षितही आहे. आत्महत्या ही त्याची एक गंभीर परिणीती असते. अनेकदा ही गोष्ट क्षणिक अस्वस्थतेतून, मनाच्या अशाच "वढाय वढाय" अवस्थेतून घडते — जी वेळेत ओळखता आली असती, तर थांबवता आली असती. नेमके हेच विचार आपली एखादी जवळची व्यक्ती आत्महत्या करते तेव्हा येतात. उमदा कलावंत तुषार घाडीगावकर याच्या आत्महत्येनंतरही त्याचा मित्रपरिवार याच भावनेने अस्वस्थ झाला. सतत कार्यरत असणार्या तुषारने टोकाच्या पाऊल उचलण्यामागे मानसिक ताणतणाव हे मुख्य कारण असल्याचे लक्षात आल्यानंतर याविषयी जनजागृती होणे फार गरजेचे आहे याची जाणीव त्यांना झाली. या जाणिवेतूनच Vibe with the mind या उपक्रमाचे आयोजन मकरंद सावंत यांच्या पुढाकाराने आणि इतर मित्रपरिवाराच्या साहाय्याने करण्यात आले.
या उपक्रमाचे पहिले पुष्प ११ जुलै २०२५ रोजी परळच्या सोशल सर्विस लीगच्या प्रांगणातील दामोदर हाॅल अॅनेक्समध्ये सादर झाले. लेखक, दिग्दर्शक आणि अभिनेते संदेश कुलकर्णी यांच्या 'मानसिक स्वास्थ्य' या संवादात्मक व्याख्यानाने उपस्थितांना शारीरीक स्वास्थाइतकेच मानसिक स्वास्थ्य किती महत्त्वाचे आहे याची जाणीव करुन दिली. संदेश कुलकर्णी हे स्वत: मानसिक आजाराने त्रस्त होते आणि त्यांनी वेळीच आपल्यातील अस्वस्थता ओळखून त्यावर उपचार घेतल्यामुळे त्यांच्या व्याख्यानाला स्वानुभवावर आधारित उदाहरणांची जोड होती. मानसिक आजाराच्या दिशेने आपली वाटचाल कशी होते हे सांगताना ते म्हणाले की आपल्या भावनांची पातळी इतरांपेक्षा जास्त प्रमाणात वाढते आणि हे लक्षात यायला हवे. आणि ते लक्षात आल्यानंतर आपल्याला मदतीची गरज आहे आणि ती मदत घ्यायला कुठलाही संकोच बाळगू नये असा मोलाचा सल्ला या व्याख्यानादरम्यान त्यांनी दिला.
त्यांनी 'वीस सेकंदाची मिठी' या संकल्पनेची ओळख करुन दिली. "वीस सेकंदांची मिठी" ही फक्त शारीरिक जवळीक नसून एक भावनिक संवाद आहे. अशा मिठीतून शरीरात 'ऑक्सिटॉसिन' हा प्रेम व विश्वास निर्माण करणारा संप्रेरक निर्माण होतो, ज्यामुळे तणाव कमी होतो, मन हलकं वाटतं आणि आत्मीयता वाढते. मनोविकारतज्ज्ञ सांगतात की अशा मिठ्या मानसिक आरोग्यासाठी औषधासारख्या असतात. कोणताही शब्द न उच्चारता माणसाला आधार देण्याचा हा एक अतिशय प्रभावी आणि आपुलकीचा मार्ग आहे. यावरुन आठवले की मुन्नाभाई एमबीबीएस या चित्रपटात वापरलेली 'जादू की झप्पी' हा देखील याच संकल्पनेचा भाग असावा. मुन्नाभाई (संजय दत्त) जादूकी झप्पी देऊन लोकांना आपलेसे करतो.
व्याख्यानामुळे मानसिक स्वास्थ्याविषयी उपस्थितांना बरीचशी माहिती मिळाली आणि प्रश्नोत्तरामुळे बर्याचशा समज गैरसमजांचीही उकल झाली. असे कार्यक्रम यानंतर सातत्याने आयोजित करुन मानसिक स्वास्थ्य या विषयावर जनजागृतीची चळवळच उभारण्याचा संकल्पही यादरम्यान सोडण्यात आला. Vibe with the mind या उपक्रमाची चळवळ यशस्वी होऊन आत्महत्येच्या विचारापासून परावृत्त होण्याची दिशा मानसिक पातळीवर अस्वस्थता जाणवणार्यांना सापडावी हीच सदिच्छा.
- दीपक गुंडये.
