12/08/2026
O ΓΡΆΜΜΟΣ 2.521μ.
ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΑΚΟ ΤΟΥ GREVENATRAILS.COM
Μεγάλο ορεινό συγκρότημα στη Β-ΒΔ πλευρά του Ν. Ιωαννίνων και στη δυτική πλευρά του Ν. Καστοριάς, στα σύνορα με την Αλβανία (Πυραμίδες 67-69 & 1-9). Το μεγαλύτερο τμήμα του εκτείνεται στην Ελλάδα. Αποτελεί τμήμα του οροσυμπλέγματος της Βόρειας Πίνδου. Παλαιοί χάρτες (Κοντ. 1911, J. Πέρθης 1912 & Γ.Υ.Σ. 1934) και άρθρα το ανέφεραν (λανθασμένα) Γράμμος ή Βόϊον (βλ. σχετικό λήμμα στη Μακεδονία). Στα βόρεια χωρίζεται από την οροσειρά Αλεβίτσα με τον ποταμό Αλιάκμονα (που πηγάζει από το Γράμο), στα ανατολικά χωρίζεται από το συγκρότημα του Βόϊου με τον αυχένα / υδροκρίτη (1.360μ.) του Προφήτη Ηλία και τον ποταμό Σαραντάπορο (παραπόταμος του Αώου) που χωρίζει το Γράμο και από το συγκρότημα του Σμόλικα. Στα νότια χωρίζεται από το συγκρότημα του Καμενίκ με τον αυχένα /διάβαση (1.560μ.) του Ασημοχωρίου (Ελλάδα) - Αρές (Αλβανία) και τον Γοργοπόταμο, παραπόταμο του Σαραντάπορου. Το Καμενίκ δεν ανήκει στο συγκρότημα του Γράμου, όπως αναγράφουν οι πρόσφατοι χάρτες (Γ.Υ.Σ. 1959, 1970), αλλά είναι ανεξάρτητο συγκρότημα, όπως σωστά το θεωρούν και οι ντόπιοι και το είχαν οι παλαιότεροι χάρτες. Τα πετρώματα του Γράμου είναι φλύσχης, ασβεστόλιθοι και δολομίτες.
Ο Γράμος, που έχει πλούσια δάση από οξυές, δρύες και μαύρη πεύκη, έχει ενταχθεί στο δίκτυο. προστατευόμενων περιοχών Natura 2000 (1320002) και έχει χαρακτηριστεί ως σημαντική περιοχή για τα πουλιά (049). Ένα τμήμα του δασικού συμπλέγματος του, στην τοποθεσία Μπαρούγκα του Ν. Καστοριάς, έκτασης 1.300 στρεμμάτων, έχει ανακηρυχθεί διατηρητέο μνημείο της φύσης (Φ.Ε.Κ. 656Β/1986).
Κορυφή: Τσιουκαρέτσικ ή Γράμμος (Γ.Υ.Σ. 1931, 1934 ή Γράμος Ε.Σ.Υ.Ε. ή Πυρ. 6) 2.521μ.
Ψηλές κορυφές: Αγία Τριάδα 1.010μ., Ανθρωπάκου 1.325μ., Αρένα (Γ.Υ.Σ. 1931, 1934) 2.054μ., Μπαρίμπομπ (ή Πυρ. 5) 2.461μ., Γκέσος 2.163μ., Γκιοντζίτι (Γ.Υ.Σ. 1932) 1.909μ., Επάνω Αρένα 2.196μ., Καβαλλάρης (ή
Γκάσι - Γ.Υ.Σ. 1931, 1934, 1959) 1.304μ., Καμπίτσιο (Γ.Υ.Σ. 1934) 2.085μ., Καραγκιόζη (ή Καραγκιόζ - Γ.Υ.Σ. 1959) 1.455μ., Καρίτσα (ή Γκουρίτσα - Γ.Υ.Σ. 1931, 1959) 1.790μ., Κάτω Αρένα (ή Κάτω Αρίνα - Γ.Υ.Σ. 1931, 1934) 2.073μ., Καψάλια 1.272μ., Κιάφα (Γ.Υ.Σ. 1931, 1959 & Ε.Σ.Υ.Ε.) 2.395μ., Κόζακας 1.688μ., Κορυφή. Γούλιου (ή Τσαγκ Καραούλι - Γ.Υ.Σ. 1931, 1959) 1.625μ., Κορυφή Κανελλοπούλου (ή Τσ. ιούμια - Γ.Υ.Σ. 1931, 1934 ή Τσούμια - Γ.Υ.Σ. 1959) 2.174μ., Κορυφή Μπαρίκου (ή Καραούλι Τσάγκου - Γ.Υ.Σ. 1931 ή Τσαγκ. Καραούλι - Γ.Υ.Σ. 1959) 1.632μ., Κορυφή Μπουλογιάννη (ή Γκούμπελ - Γ.Υ.Σ. 1931, 1934, 1959) 2.254μ., Κουριά 1.500μ., Κώνος (ή Όρλα - Γ.Υ.Σ. 1931, 1934) 1.561μ., Λεσίλι (ή Λετσίτι - Γ.Υ.Σ. 1932) 1.913μ., Λεύκα 1.742μ., Λευκάδι 1.261μ., Λιούκου (ή Λιόκου - Γ.Υ.Σ. 1934) 1.942μ., Μαύρα (ή Μπάντρα - Κοντ. 1917) 1.826μ., Μαύρη Πέτρα 2.431μ., Μαύρη Πέτρα 2.217μ., Μαύρη Πέτρα (ή Ροσντόλ/Μαύρη Πέτρα - Γ.Υ.Σ. 1931, 1934) 2.179μ. & 2.169μ., Μεγάλη Ράχη 1.120μ., Μεγάλη Ράχη 1.070μ., Μουτσέλη 2.334μ., Μπανταρός (ή Μπαταρός - Γ.Υ.Σ. 1934 ή Πυρ. 1) 2.036μ., Οχυρό (ν) (ή Ταμπούρι - Γ.Υ.Σ. 1959) 1.600μ., Οχυρό(ν) (ή Ταμπούρι - Γ.Υ.Σ. 1931, 1959) 1.372μ., Παλιό Αχούρι (ή Βάγγουρνος - Γ.Υ.Σ. 1931 ή Βόγγουργο - Γ.Υ.Σ. 1959) 1.264μ., Παππούλη (ή Παπούλη - Γ.Υ.Σ. 1934) 1.603μ., Πάτωμα 1.230μ., Περήφανο (ή Σκί ρτση - Γ.Υ.Σ. 1959 ή Σκίρτσι - άλλη γραφή ή Σκέρτσα - παλ. άρθρα) 2.444μ., Πέτρα 1.617μ., Πέτρα Μεγάλη (ή Μεγάλη Πέτρα - Γ.Υ.Σ. 1931) 1.842μ., Πέτρα Μούκα (ή Μούκα - Γ.Υ.Σ. 1931) 1.940μ.-1.841μ., Πέτρα Τούμπα 1.875μ.,
