24/04/2024
ሙገሳ ዘ-ኦሮሞ
----
(የ"ቦረና እና በሬንቱ” የመክፈቻ ወግ)
----
አፈንዲ ሙተቂ
-----
እኔ ጸሐፊው ኦሮሞ ነኝ፡፡ የተወለድኩበት የኦሮሞ ነገድ “ኢቱ” ይባላል፡፡ “የኤርትራ ህልም”በተሰኘው መጽሐፌ እንደገለጽኩት የኢቱ ኦሮሞዎች የሚወዷቸውንና የሚያከብሯቸውን ነገሮች የሚያሞግሱት “ሚሪጋ” በተሰኘው ላእላይ የዝማሬ ስልት ነው (የአፍረን ቀሎ፣ የአኒያ እና የከረዩ ኦሮሞዎችም ይህንን ባህል ይጋሩታል)፡፡ እኛም የኢትኖግራፊ ቅኝታችንን ከመጀመራችን በፊት ዋና ዋናዎቹን የኦሮሞ ነገዶች በስም እየጠራናቸው በሚሪጋ ስልት ብናወድሳቸው መልካም ይመስለኛል፡፡
“ሚሪጋ” በሚዜምበት ወቅት ገጣሚው ሙገሳውን ሲያወርደው አድማጩ “ሃዬ..!” እያለ እንዲቀበለው ትውፊቱ ያስገድዳል፡፡ በመሆኑም እያንዳንዱን መወድሳዊ ስንኝ ሳወርድ “ሃዬ” እያላችሁ እንድትቀበሉኝ ታዛችኋል (ትዕዛዝ ነው! ተግባባን? አዎን! ስለኦሮሞ ሕዝብ ቋንቋ፣ ባህልና ታሪክ ስናወጋ በተቻለው መጠን ትውፊቱን ማክበር አለብን)፡፡
ሙገሳው ሊጀመር ነው! ዳይ! ዳይ! ዳይ!
-------
Dhgayi dhaggeeffadhu (ወዳጄ ከልብህ ስማኝ)
Guurii gurraa guuradhu (ጆሮህን ጎርጉረህ አድምጠኝ)
Akkanan jechuu beekaa ( እኔ የሚከተለውን ነው የማውቀው)
Waani naan jettuun eegaa (አንተ የምትለኝንም እጠብቃለሁ)
----
Ituun beekaa guutuudha wallaalaan keessaa dhabe (ኢቱ አዋቂ ነው መሀይም የለበትም)
Afran Qalloo arjaadhaa doyinan keessaa dhabe (አፍረን ቀሎ ለጋስ ነው፣ ስስት የለበትም)
Aanniya murtii isaa hanqinan irraa dhabe (አኒያ ፍትሐዊ ነው፣ ፍርዱ አድልኦ የለውም)
Karrayyuu goota biyyaa sodaataan keessaa dhabe (ከረዩ ጀግና ነው፣ ፈሪ የለበትም)
Wallo bareedina isaa ir’inan irraa dhabe (የወሎ ውበትማ፣ ጉድለት የለበትም)
Raayya lammiif quuqamaa kijiban irraa dhabe (ራያ ወገኔን ይላል፣ ሐሰት የለበትም)
Arsiin dhadhaa bash godhaa rakkinan biraa dhabe (አርሲ የቅቤው ጌታ ችግር አያውቅም)
Walashee biflee Ormaa sossoban irraa dhabe (ወለሼ ቆፍጣናው የአፍ ድለላ አያውቅም)
Raayituu raaga isaa jallinan irraa dhabe (ራይቱ ትንቢተኛው ተናግሮ አይስትም)
Jiille sabaaf waywaataa dagaman irraa dhabe (ጂሌ ለሕዝብ ያስባል መዘናጋት የለበትም)
Warjii qanxummaa isaa boosayan keessaa dhabe (ወርጂ ሙያተኛ ነው ጉድፍ የለበትም)
Salaaleen gaafa rakkoo fardaan siif dirmata (ሰላሌ በችግር ቀን በፈረሱ ይደርስልሃል)
Ad’aan xaafii fi garbuu qunnaa guutee siif laata (አድኣ ጤፍና ገብሱን በቁና ይሰፍርልሃል)
Hoorro sangaa sii qalee Waaqayyo siif kadhata (ሆሮ ሰንጋውን አርዶ ዋቃን ይለምንልሃል)
Leeqaa fi Sayyoon ammoo warqeedhaan si simata (ሌቃ እና ሰዮ በወርቅ ይቀበሉሃል)
Jimma buna-jabaa jennaan haajaan siif laaffata (ጅማ ቡናውን ጀባ ካለ ሃጃህ ይቀልልሃል)
Ilu hayyuu guddaadha seenaadha siif dubbatta (ኢሉ ትልቅ ሃዩ ነው ታሪክ ያወራልሃል)
Gujiin gaachana qabee diina sirraa qolata (ጉጂ ጋሻውን ይዞ ጉልበተኛውን ይመክትልሃል)
Booranni si ammatee Gadaa si barsiifata (ቦረና ያቅፍህና ገዳን ያስተምርሃል)
Macca masoo tiyya Tuulamni masnoo tiyya (መጫ ብርታቴ ነው፣ ቱለማ መስኖዬ ነው)
Bitaa fi mirgaa dhufan kunootii ilmaan aayyaa (ከግራም ከቀኝ የመጣው የእናቴ ልጅ ነው)
Boranaa Bareentuma kunootii asxaan kiyya (“ቦረና” እና “በሬንቱ” መለያ አርማዬ ነው)
Manni keenya tokichaa ijoolleen Oromiyaa (የኦሮሚያ ልጆች በሙሉ ቤታችን አንድ ነው)፡፡
-----
Areera lammii tiyya tun dhara moo dhugaa? (ወገኖቼ! ያልኩት እውነት ወይስ ውሸት?)
Areera lammii tiyya akkana moo irraan maqe? (ወገኖቼ! እንዲህ ነው ወይንስ ስቼዋለሁ?)
Areera lammii tiyya sila maaf “hayyee” hinjenne? (ጎበዝ! ለምንድነው “ሃዬ” የማትሉት?)
Areera lammi tiyya Mirriga maaf hinqabne? (ኧረ ለምንድነው ሚሪጋውን የማትቀበሉት?)
Hayyeeeeeee… (ሃዬ…..ሃዬ….ሃዬ….)
Hayyeeeeeee… (ሃዬ…. ሃዬ…. ሃዬ….)
Hayyeeeeeee… (ሃዬ…..ሃዬ….ሃዬ….)
Hayyeeeeeee… (ሃዬ…. ሃዬ…. ሃዬ….)
----
አፈንዲ ሙተቂ: “ቦረና እና በሬንቱ”፡ ታሕሳስ 2013፡ ገጽ 9-12
----
Oromia-My Country
