Jakob Ulens. Freelance historicus & fotograaf

15/04/2025

10 mei 1940. De zon komt net op wanneer Duitse vliegtuigen laag boven Tienen vliegen. Bommen vallen op de stationsbuurt en op de militaire luchthaven van Goetsenhoven. De Tweede Wereldoorlog is ook voor België begonnen.

Tienenaars schuilen in kelders, slaan op de vlucht, en hopen vurig dat zij en hun dierbaren het zullen overleven.

Drie Tiense getuigen blikken terug op de eerste oorlogsdagen:

Gusta uit de Potterijstraat ziet hoe de eerste Duitse soldaten de stad innemen. Het gezin van Emilienne slaat op de vlucht met wat proviand op de bagagedrager van een fiets. Anne uit de Violetstraat hoopt dat haar vader, een Belgische soldaat, de inval overleeft.

In opdracht van Stad Tienen dook ik in de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog. Ik deed onderzoek, organiseerde mee een collectiedag en sprak met twaalf getuigen. Vereerd en dankbaar om deze mensen te mogen ontmoeten en hun verhalen te mogen optekenen.

06/02/2024

Samen met de Erfgoedsite van de Stad Tienen duik ik in de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog.

We zijn op zoek naar persoonlijke verhalen, herinneringen en objecten in verband met de oorlog, die Tienenaren thuis bewaren en koesteren.

We zijn ook op zoek naar getuigen die over de oorlogsjaren kunnen vertellen.

Op zondag 21 april kan je de verhalen en documenten laten registreren op de Erfgoedsite. Alle info via de link hieronder.

Oproep 📣

We zijn op zoek naar persoonlijke verhalen, herinneringen, documenten en objecten uit de Tweede Wereldoorlog die Tienenaren thuis bewaren en koesteren 🪖

Heb jij nog mooie kostbare herinneringen die je graag wil delen? Laat het ons weten via www.tienen.be/erfgoedsite-zoekt-verhalen-uit-wo2

📷 privécollectie familie Leyssens

27/12/2023

Sicilië in enkele details.

11/12/2023

Wat de brandkastkrakers precies zochten, moet verder archiefonderzoek nog uitwijzen.

In verzekeringspapieren of in een lijst met winnende loterijnummers waren ze niet geïnteresseerd. In een boodschappenlijstje ook al niet.

Zonde, want het lijstje had kunnen inspireren. Peren en knolselder laten zich wel degelijk goed combineren. In een soepje of in een slaatje met kort gegaarde zalm bijvoorbeeld.

De oudste foto's van de gerechtelijke politie bieden vaak een onverwachte inkijk in het dagdagelijkse leven.

Meer via www.instagram.com/bloedmooi_doodeerlijk

30/11/2023

Tijdens de Tweede Wereldoorlog verkast de Luikse ingenieur Clément Dessart naar het Ardense dorpje Waha.

Hij fotografeert er zijn nieuwe dorpsgenoten, vaak op hun dorpel, soms aan de keukentafel. Sommige afdrukken worden opgestuurd naar geliefden die krijgsgevangen zijn in Duitsland.

Clément Dessart gebruikt een 'twin lens camera', een tweeogige camera die je op buikhoogte vasthoudt en waar je van bovenaf inkijkt. Met zo'n toestel kan je als fotograaf veel meer oogcontact houden met de mensen die je portretteert. Het maakt de foto's tegelijkertijd plechtig en naturel.

De reeks is een klein uniek sociaal-documentair pareltje van het Ardense dorpsleven. Zoals Dorothea Lange het Amerikaanse platteland tijdens de Grote Depressie vastlegde, zo doet Clément Dessart dat met zijn dorp in oorlogstijd.

Clément Dessart begon tijdens de oorlog ook opdrachten uit te voeren voor het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium - KIK. Zo kwamen ook deze portretten in de collectie terecht.

27/11/2023

'Bloedmooi. Doodeerlijk' is een eigen project over de oudste foto's van de gerechtelijke politie Antwerpen.

Sinds 1924 registreert een gerechtsfotograaf de verstilling na ongevallen en misdrijven, om de waarheid aan het licht te brengen. Vaak arriveert hij pas uren of dagen na het incident op de scène en toont hij enkel het decor.

De oudste foto's van de gerechtsfotograaf doen vaak denken aan het New Topographics-genre dat veel later als kunststroming in de fotografie ontstond. Niet onlogisch. Enkele zinnen daaromtrent ⬇️

23/11/2023

Een blik, een dans, een leven lang samen: tot enkele decennia terug stonden onze bals en fuiven bol van dansrituelen om aan een lief te geraken.

Dat ontdekte ik toen ik in de geschiedenis van zaal Harmonie mocht graven. Anderhalve eeuw lang ontlook de liefde op dansvloer van deze feestzaal. Sinds 2021 is de Harmonie de nieuwe thuis van District Antwerpen.

Je hoort de verhalen in een mini-podcast die je zowel ter plaatse als thuis kan beluisteren. http://districtantwerpen.be/harmonie

De mini-podcast is het resultaat van een fijne samenwerking met audiomakers Katharina Smets en Pauline Augustyn. Frederik De Clercq van Studio Ree maakte mooie muziek op maat.

Een project in opdracht van District Antwerpen.

13/11/2023

De Hoorn is 100! 🍻

Een eeuw geleden opende De Hoorn de deuren. Het was een hypermoderne brouwerij waar de brouwmeesters van Artois naar hartenlust konden innoveren en experimenteren.

Het is geen toeval dat Stella Artois net hier het levenslicht zag, in 1926. Het smakelijke pilsje zou al snel de rijzende ster van brouwerij Artois worden.

Sinds 2012 is De Hoorn een innovatieve brouwplaats waar ideeën en creatief ondernemerschap opborrelen en waar warme herinneringen ontstaan.

Voor De Hoorn en AB InBev dook ik in de geschiedenis van het gebouw. Het resultaat: een mini-podcast en een vlotte brochure. Je vindt beide hier terug: https://www.dehoorn.eu/nl/geschiedenis

Ik deed onderzoek en beeldresearch, schreef de brochure, nam interviews af, schreef het scenario en knutselde aan een voormontage. Audiomaker Wederik De Backer verzorgde sounddesign, eindredactie en eindmix.

Veel dank voor deze mooie opdracht, het vertrouwen, de fijne samenwerking, Julie Zaman en alle andere die de Hoorn doen draaien. 🙏

---------------------------------------------------------

Wegens beroepsmisvorming de nodige bijschriften:

1. Hé? Asperges in de brouwzaal? Je hoort het in de mini-podcast.

2. Deze vierjarige moest de pint voor zijn neus heus niet opdrinken. Hij had al Stella door de aderen stromen. Je hoort het in de mini-podcast.

3. Hé? Strandstoelen? Je hoort het in de mini-podcast.

4. Geboortekaartje van de Hoorn. Oudst bekende en bewaarde foto uit 1925.

5. Brouwzaal in de jaren 1960.

6. Stella voor het eerst in blik in de jaren 1960. Heerlijke Jacques Tati vibes in de promofoto met fictief-futuristische supermarktsetting.

7. De hitte, de dampen, de geur van wort en de familiale sfeer. Jan en Beni vertellen over brouwen in de Hoorn.

8. Goed gegeten ook! 👌

9. Schol hé!

29/03/2023

“Ga lopen, ga lopen”, hoorde Irma Deroover nog, maar het was te laat.

Luttele seconden later kon Irma enkel vaststellen dat ze zich in een benarde situatie bevond. Ze bengelde boven het donkere water van de Rupel. Het brugdeel waarop ze zonet stond was door een schip doormidden gekliefd. Irma’s mantel (met inbegrip van Irma) bleef haken aan een uitstekend stuk van de verwrongen brugleuning.

Het was 28 november 1934, een uur of zeven ’s avonds. Het schip 'Alice' was op weg naar Boom voor een lading bakstenen en moest hiervoor de tolbrug over de Rupel tussen Boom en Klein-Willebroek passeren.

Het opendraaiende gedeelte van de brug stond open maar de kapitein van de Alice liet zich misleiden. Het schip stevende recht op het vaste gedeelte van de brug af en kliefde het met veel gebulder doormidden.

Vijf personen vielen in het water maar iedereen kon zich redden. Ook Irma kwam er zonder – nu ja, met kleurscheuren vanaf.

De tolbrug over de Rupel werd midden 19de eeuw gebouwd en werd kort na de Tweede Wereldoorlog gesloopt. De sierlijke metalen bekroning van de brug werd na de sloop op de Rupeloever in Klein-Willebroek geplaatst.

De foto's zijn afkomstig uit de collectie glasnegatieven van de Gerechtelijke Politie Antwerpen.

Foto's © Rijksarchief Antwerpen-Beveren.

21/03/2023

Ik weet het nog goed. Het was in de zomer van 1930. Ik maakte een voetreis door het Waalse platteland en ontmoette Ludovic, een zonderlinge boer bovenop een berg. Ik maakte een audiostuk over onze ontmoeting. Je hoort het vanavond op Zandman op VRT Radio 1 en vindt het nadien op de app en de website.

'Ludovic. Een boer op een berg' is een magisch realistisch luisterverhaal. De inspiratie haalde ik uit het fascinerende Waalse stadje Engis, haar omgeving en haar geschiedenis.

Meer info over het verhaal en over Engis:

https://jakobulens.com/portfolio/engis/

15/03/2023

Het is 18 mei 1941. België is een jaar bezet en in zaal Harmonie in Antwerpen zingen enkele vrouwen luidkeels de Brabançonne.

Dat ging zo. In de zaal is het feest voor communicanten uit gezinnen die het niet breed hebben. Ook de andere gezinsleden schuiven mee aan tafel. Er speelt een orkest en een jonge Bob Davidse zingt vrolijke liedjes. De maaltijdporties zijn extra groot. Chocolade en sinaasappelen maken het feest compleet.

Enkele Antwerpse burgerdames dienen als vrijwilligers op. Aan het eind van de avond brengen ze hun onverwacht bisnummer. Een vrouw zet de Brabançonne in op piano en de rest zingt luid mee. In het Frans, toen nog de voertaal van de burgerij.

De Brabançonne als protestlied tegen de Duitse bezetting.

Het feest werd georganiseerd door Winterhulp, een nationale hulporganisatie die alleen kon bestaan met toestemming van de bezetter. In bestuurscomités zetelen belangrijke maatschappelijke figuren, en logischerwijs ook Duitsgezinde politici.

Aanvankelijk is er argwaan maar de organisatie en zeker de lokale afdelingen kunnen zich steeds zelfstandiger opstellen en maken de oorlogsjaren voor honderdduizenden Belgen wat draaglijker.

08/03/2023

Louise Laboyrie maakte deze foto's in het begin van de 20ste eeuw. Weinig fotocollecties uit die periode geven zo'n ongedwongen inkijk in het dagelijkse leven.

Wat de collectie extra bijzonder maakt, is dat Louise Laboyrie deze foto's maakte als pastoorsmeid in de parochie van de Bosjeskerk in Rotterdam. Waarschijnlijk kwam ze uit een gegoede familie, maar het blijft opvallend hoe vrij ze haar leven als pastoorsmeid vorm gaf.

Shoutout voor Louise Laboyrie, en nog luidere shoutouts voor alle andere pastoorsmeiden die doorheen de geschiedenis de pastorieën bevolkten.

Hun discrete levens laten meestal geen enkel spoor na. Ze werkten keihard en moesten omzichtig hun rol opnemen. Vanuit een negatief vrouwbeeld stonden kerk en gemeenschap klaar om de pastoorsmeid als mogelijke verleidster of als bazige matrone te veroordelen. Schrijvers als Felix Timmermans en Cyriel Buysse verloren zich helemaal in giftige stereotyperingen van pastoorsmeiden.

Sommige vrouwen rolden in het vak. Anderen deden het uit religiositeit. Voor anderen was het misschien een alternatief voor een huwelijk. Straffe vrouwen waren het zeker.

De foto's worden bewaard in Stadsarchief Rotterdam. Ik kwam Louise Laboyrie op het spoor tijdens een onderzoek over de inrichting van pastorieën voor openluchtmuseum Bokrijk.
bit.ly/3Yquj4h