16/07/2024
THAY ĐỔI
Tất cả những gì đang tồn tại trong vũ trụ này đều vận động và thay đổi từng giây. Lúc nhỏ khi học vật lý, chúng ta được dạy rằng dù cái bàn, cái ghế nhìn có vẻ đứng yên và bất biến nhưng thật ra bên trong nó ở cấp độ vi mô thì các phân tử đang chạy loạn xạ làm cho chiếc bàn thay đổi bản chất rất chậm mà mắt thường khó phân biệt được.
Sự thay đổi không chỉ diễn ra bên trong vật chất mà còn diễn ra ở mặt tinh thần. Những cảm xúc buồn, vui, giận, ghét…sinh ra rồi mất đi liên tục như những con sóng.
1️⃣ Những ví dụ về sự thay đổi và thành bại
Nói về sự thay đổi thì có rất nhiều câu chuyện hay, đáng để chúng ta học hỏi. Đầu tiên, có thể nói về thương hiệu máy ảnh Kodak.
Trong thập niên 90s, có thể nói Kodak là một ông trùm trong ngành nhiếp ảnh. Họ sản xuất máy ảnh và phim cuộn để chụp ảnh. Lúc đó mình còn nhỏ, khi ra đường mình thấy rất nhiều hiệu ảnh đều treo biển Kodak. Chỉ những dịp quan trọng như Tết hay nhà có đám tiệc thì mình mới được người lớn cho chụp ảnh. Lúc cầm tấm ảnh trên tay xem, mọi người quý lắm.
Đến những năm 2000s, công nghệ thay đổi, máy ảnh kỹ thuật số bắt đầu xuất hiện. Người ta dần không dùng máy phim nữa vì máy kỹ thuật số tiện hơn, có thể xem ngay hình vừa chụp. Nhưng Kodak vẫn quyết không thay đổi công nghệ, vẫn “chung thuỷ” với dòng máy phim. Rồi cái gì đến cũng đến, các hãng non trẻ như Canon, Nikon, Sony bắt lấy cơ hội với dòng máy ảnh kỹ thuật số DSLR. Năm 2012, Kodak đã nộp đơn xin phá sản.
Cũng trong thập niên 90s, đầu 2000s, Nokia là ông trùm của ngành sản xuất điện thoại di động. Mình nhớ chiếc điện thoại đầu tiên của mình là chiếc điện thoại cánh bướm Nokia 8250, phải vay tiền mới đủ để mua nó vào năm 2 đại học. Nhưng vào năm 2007, iphone với công nghệ mới xuất hiện như một cơn lốc làm cả thế giới di động rung chuyển. Ai cũng đổ xô dùng iphone và xem đó như một chuẩn mực mới của xã hội. Nokia cùng một số công ty khác đã không thay đổi công nghệ kịp thời nên cũng lâm vào hoàn cảnh khó khăn. Năm 2014, đứng trước bờ vực phá sản nên họ phải bán lại mảng di động cho Microsoft. Chúng ta cũng chứng kiến nhiều sự ra đi từ nhiều cái tên quen thuộc khác như Motorola, Blackberry, ngay cả Sony cũng sa lầy trong mảng di động này.
Và gần đây nhất, năm 2022, Chat GPT ra đời và công cụ tìm kiếm Google chính là “nạn nhân” đầu tiên bị lung lay vị trí nếu không kịp thay đổi chính mình. Google chỉ đưa ra những website khi người dùng nhập vào từ khoá tìm kiếm, trong khi đó Chat GPT còn làm được nhiều hơn thế khi có thể giúp người dùng viết cả bài luận, sáng tác nhạc…
Google đang là công cụ tìm kiếm mặc định trên điện thoại của hãng Apple, và Chat GPT cũng đã được tích hợp vào iphone. Qua động thái này chúng ta có thể nhìn thấy tư duy thay đổi chiến lược của Apple rất nhanh chóng và thức thời để luôn giữ vững ngôi vị được yêu thích của iphone trong lòng người dùng.
2️⃣ Sự thay đổi được nhắc đến trong các hệ tư tưởng, tôn giáo
Người Trung Quốc có Tứ Thư, Ngũ Kinh. Ngũ Kinh gồm: Kinh Thi, Kinh Thư, Kinh Lễ, Kinh Dịch và Kinh Xuân Thu. Trong đó Kinh Dịch là sách nói về sự thay đổi của vạn vật trong trời đất dưới cái nhìn âm, dương. Từ đó họ đưa ra những cách đoán vận mệnh, tương lai với độ chính xác rất cao. Dạo này mình cũng bắt đầu tìm hiểu thêm về Kinh Dịch bằng các bài học online trên mạng rất hay ah.
Phật giáo cũng nói về sự thay đổi như một quy luật của vũ trụ, đó chính là “vô thường”. Mọi sự vật, hiện tượng luôn thay đổi trong trong hai thời điểm liên tiếp nhau. Nên không thể nói một cách chính xác là lúc này nó giống hay khác so với lúc trước đây.
Triết gia Heraclitus cũng có một câu nói nổi tiếng về sự thay đổi là: “Không ai có thể tắm hai lần trong cùng một dòng sông”.
3️⃣ Cái gì cũng thay đổi, nhưng vẫn có những thứ không bao giờ thay đổi
Chúng ta đang sống trong một thế giới thay đổi không ngừng, nên mỗi người cần liên tục cập nhật, thay đổi để bắt kịp sự tiến bộ chung. Một quan điểm có thể đúng vào hôm qua nhưng chưa chắc nó còn đúng hôm nay, nhất là trong thời đại công nghệ và thông tin đi quá nhanh như hiện tại.
Công việc của mình là nơi chứng kiến rất nhiều sự thay đổi. Lúc trước khi mình mới bắt đầu chụp ảnh thì DSLR là sự lựa chọn hàng đầu cho máy ảnh. Nhưng sau này các dòng máy không gương lật nhỏ hơn, nhẹ hơn nhưng hiệu năng tốt đã bắt đầu thay thế dần dần. Lại xuất hiện thêm các thiết bị hình ảnh khác như drone, action camera để dùng cho một số trường hợp đặc biệt như chụp ảnh, quay phim từ trên cao, lúc đang chơi thể thao hay lặn dưới nước…Các nền tảng chia sẻ hình ảnh, video xuất hiện nhiều hơn nên mình phải học mỗi ngày, mỗi ngày.
Tưởng chừng như mọi thứ xung quanh chúng ta đều thay đổi nhưng nếu chịu khó quan sát kỹ hơn, bạn sẽ thấy bên dưới sự thay đổi chính là một cái gì đó bất biến mà mình gọi đó là “luật vũ trụ” (phần này mình có nhắc đến trong sách “Cá hồi”).
Mình tạm chia thế giới này ra hai chiều kích, một là chiều kích đời thường của sự thay đổi (Phật giáo hay gọi là historical dimension hay tích môn) và chiều kích của sự thường hằng (ultimate dimension hay bản môn). Sự thường hằng bao gồm các quy luật vận hành mọi sự vật hiện tượng, nó luôn đúng trong mọi hoàn cảnh, không gian và thời gian.
Luật nhân quả, luật hấp dẫn (cái này có khá nhiều quan điểm trái chiều, chắc mình sẽ viết bài sau), vô thường, vô ngã…Bên trong cái thay đổi liên tục có chứa cái bất biến.
Mình lấy một ví dụ dễ hiểu về Apple và iphone. Iphone chính là bước nhảy công nghệ khiến cả ngành di động phải chuyển mình theo để sản xuất điện thoại thông minh. Iphone phải luôn thay đổi, cập nhật tính năng mới mỗi năm để theo kịp sự tiến bộ và nhu cầu của người dùng ngày càng cao. Nhưng cái bất biến trong triết lý của Apple chính là trải nghiệm người dùng luôn được đặt ở trung tâm. Người dùng phải luôn cảm thấy dễ dàng, thoải mái và hiệu năng nhất. Lúc này luật nhân quả sẽ trả lại đúng những gì mà Apple đã mang đến cho người dùng của họ, chính là sự trung thành, tin tưởng rất cao.
Trong cái thay đổi có sự bất biến. Quy luật về sự thay đổi chính là cái không bao giờ thay đổi. Nếu nhìn ra được bí mật này, cái nào cần phải thay đổi và cập nhật thường xuyên còn cái nào cần sự kiên định thì cuộc sống của chúng ta sẽ tránh đi được phần lớn những điều bất như ý.
