FACESTORIES

30/08/2026

Chanan Hertzberger - “Ik zou niet weten wat het is, niet Joods zijn"

Amsterdam, april 2025. Het kantoor van Chanan Hertzberger ademt bedrijvigheid. Internationaal, veeltalig, vol mensen die hij bij naam kent. Toch is dit gesprek anders dan zijn werkdag. Vandaag praten we niet over zijn onderneming, maar over wat het betekent om Jood te zijn in Nederland, hier en nu.

Hertzberger is sinds 2022 voorzitter van het Centraal Joods Overleg, het CJO — de koepelorganisatie die de Joodse gemeenschap in Nederland vertegenwoordigt naar de overheid. Het is een rol die veel van hem vraagt. 'Gisteren had ik NRC, daarna met Maror een bespreking, daarna de Amerikaanse Special Envoy voor antisemitismebestrijding.' Hij zegt het zonder te klagen. Het is gewoon hoe het gaat.

Een van de dossiers die hem bezighoudt is de zogenoemde NK-collectie: duizenden kunstvoorwerpen en gebruiksvoorwerpen die na de oorlog zijn teruggevonden in Duitsland en sindsdien in Nederlandse staatshanden zijn. Hertzberger was onlangs in het depot in Amersfoort, een bunkerachtig gebouw waar een groot deel van die collectie ligt opgeslagen. 'Je ziet er bijvoorbeeld een Shabbat-servies liggen. Van wie is dat? Niemand weet het meer.' De overheid heeft nu besloten dat de collectie als Joods wordt beschouwd, tenzij het tegendeel bewezen is. Een omgekeerde bewijslast die lang op zich heeft laten wachten.

Chanan is geboren in Amsterdam-Zuid, in 1964. Zijn vader was bestuurder van de Joodse Gemeente Amsterdam, zijn moeder actief bij de WIZO. Het Joodse leven was de vanzelfsprekende achtergrond van zijn opgroeien. 'Het speelde altijd een rol.' De oorlog was aanwezig, niet als gespreksstof maar als grondlaag. Zijn moeder, geboren in 1942, was ondergedoken in Hillegersberg. Ze werd regelmatig in een kast opgesloten, vertelde ze later. Haar vader heeft de oorlog niet overleefd. Haar moeder trouwde daarna opnieuw, met meneer Coronel, die de zorg had over zijn nichtje; zij werd als een zus voor Chanans moeder. Uit dit huwelijk werden twee halfbroers geboren.

Hij gaat iedere dag naar de sjoel. Eén keer, erkent hij, terwijl het er eigenlijk twee zouden moeten zijn. De echte orthodoxen vinden hem daardoor een halve afvallige, de niet-orthodoxen vinden hem streng gelovig. Ergens daartussenin zit de man zelf. ‘Ik laat me niet zo makkelijk een label opplakken. Ik ga iedere dag naar de sjoel, zit op Shabbat nooit aan de telefoon. Ik ben gewoon Joods. That’s it'

Na 7 oktober heeft hij zijn pet afgedaan. Zijn keppel is weer zichtbaar. 'Je moet toch sterk zijn.’ Hij weet dat hij dat kan zeggen vanuit een bevoorrechte positie; aan het hoofd van een internationaal bedrijf, diep geworteld in de Joodse gemeenschap waar hij woont en werkt. Maar voor anderen ligt dat anders. Voor de studente op de universiteit. Voor de werknemer in loondienst. 'Als je die vrijheid niet hebt, kan je eigenlijk niet meer de Jood zijn die je wil zijn.'

Wat hem vooral erg bezighoudt, is de zwijgende meerderheid. 'In de oorlog had je vijf procent goed en vijf procent fout, en negentig procent die gewoon doorleefde alsof er niets aan de hand was.' Die negentig procent is voor hem het urgentst. Niet de openlijke antisemieten. Maar de mensen die zeggen: ik vind het allemaal zo ingewikkeld. 'Ik heb liever dat je je uitspreekt en tégen Joden bent. Dan weet ik tenminste waar ik aan toe ben.'

Het gesprek glijdt naar de toekomst van de Joodse gemeenschap in Nederland, en zijn toon wordt stiller. 'We hebben een schaalprobleem.' Wie leidt de sjoel diensten? Wie geeft les op de Joodse scholen? 'Je hebt een behoorlijke Joodse infrastructuur nodig. En die staat echt onder druk.' Hij zegt het als iemand die de cijfers kent en de consequenties overziet.

Ik vraag hem ten slotte: zou je ook wel eens niet Joods willen zijn? Hij denkt even na. 'Ik zou niet weten wat het is,' zegt hij. En dat is eigenlijk het antwoord.

Tekst en beeld: Julie Blik Fotografie FACESTORIES Julie Blik

�

14/04/2026

63. Cees Dam

De inhoud is het belangrijkst, zegt Cees Dam die beroemd is geworden met zijn unieke architectuur. Maar zoals we weten dwingt de inhoud een bepaalde vorm af. Hij concentreert zich het liefst op de inhoud. Niet vreemd voor iemand met een religieuze opvoeding. Als zevende kind werd hij in een katholiek gezin geboren, helaas overleed zijn jonge moeder kort na zijn geboorte. De zus van zijn moeder nam de baby in huis. Het leven in dat pleeggezin was warm en liefdevol, ‘ik had het niet beter kunnen treffen’. Hij beweert in staat te zijn om vandaag de dag nog steeds te kunnen herkennen of medemensen een harmonieuze jeugd hebben gehad of niet. Hij kijkt ons glimlachend aan. Het gaat dus niet om de biologische relaties, aldus Cees, maar om de liefde om je heen. Zo heeft hij later ook een liefdevolle relatie met zijn vrouw weten op te bouwen, ruim veertig jaar waren ze samen. ‘Van verliefdheid ga je na vele jaren langzaam over in het samen functioneren, maar voor alles geldt; respect en vrijheid zijn cruciaal voor een goede relatie.’ Hij wil geen nieuwe partner in zijn leven, het is goed zo. En uiteindelijk leeft hij al jaren met de overtuiging die overal voor geldt en enorm gerust stelt, ‘het komt nooit meer goed.’ Zolang je je daarvan bewust bent in deze wereld, kun je gaan kijken naar wat er dan wel nog de moeite waard is. Pessimistisch? Helemaal niet. Cees Dam kent een enorme realiteitszin, waarbij hij zijn angsten gemakkelijk weet te parkeren. Hij praat veel en zegt nog meer met zijn gebaren. ‘Als je goed kijkt, en goed luistert, en je weet ook nog waar het over gaat, dan ben je iemand.’ Het is een mooie gedachte, die past bij een hoogleraar bouwkunde aan de TU Delft. Aan die universiteit ging hij met plezier het avontuur aan. Die functie is uitzonderlijk vanwege zijn achtergrond, hij is afkomstig van de Academie, ‘ik ben een timmerman die Latijn spreekt.’ Nog steeds is Cees gek op het avontuur, ook buiten de architectuur, ‘dat is tenslotte de enige manier om vooruit te komen in het leven. Als je blijft hangen in je ervaring, in dat wat je al kent, ontdek je niets nieuws en kom je nooit vooruit. Dat geldt ook op intellectueel niveau. Verwondering en verbazing zijn veel nuttiger dan ervaring.’ Met Cees aan tafel zitten is wel degelijk een heel bijzondere ervaring.

Tekst: Ariella Kornmehl
Foto: Julie Blik

14/04/2026

Cees Dam (1932-2026)
Interview voor FACESTORIES 2017

63. Cees Dam

De inhoud is het belangrijkst, zegt Cees Dam die beroemd is geworden met zijn unieke architectuur. Maar zoals we weten dwingt de inhoud een bepaalde vorm af. Hij concentreert zich het liefst op de inhoud. Niet vreemd voor iemand met een religieuze opvoeding. Als zevende kind werd hij in een katholiek gezin geboren, helaas overleed zijn jonge moeder kort na zijn geboorte. De zus van zijn moeder nam de baby in huis. Het leven in dat pleeggezin was warm en liefdevol, ‘ik had het niet beter kunnen treffen’. Hij beweert in staat te zijn om vandaag de dag nog steeds te kunnen herkennen of medemensen een harmonieuze jeugd hebben gehad of niet. Hij kijkt ons glimlachend aan. Het gaat dus niet om de biologische relaties, aldus Cees, maar om de liefde om je heen. Zo heeft hij later ook een liefdevolle relatie met zijn vrouw weten op te bouwen, ruim veertig jaar waren ze samen. ‘Van verliefdheid ga je na vele jaren langzaam over in het samen functioneren, maar voor alles geldt; respect en vrijheid zijn cruciaal voor een goede relatie.’ Hij wil geen nieuwe partner in zijn leven, het is goed zo. En uiteindelijk leeft hij al jaren met de overtuiging die overal voor geldt en enorm gerust stelt, ‘het komt nooit meer goed.’ Zolang je je daarvan bewust bent in deze wereld, kun je gaan kijken naar wat er dan wel nog de moeite waard is. Pessimistisch? Helemaal niet. Cees Dam kent een enorme realiteitszin, waarbij hij zijn angsten gemakkelijk weet te parkeren. Hij praat veel en zegt nog meer met zijn gebaren. ‘Als je goed kijkt, en goed luistert, en je weet ook nog waar het over gaat, dan ben je iemand.’ Het is een mooie gedachte, die past bij een hoogleraar bouwkunde aan de TU Delft. Aan die universiteit ging hij met plezier het avontuur aan. Die functie is uitzonderlijk vanwege zijn achtergrond, hij is afkomstig van de Academie, ‘ik ben een timmerman die Latijn spreekt.’ Nog steeds is Cees gek op het avontuur, ook buiten de architectuur, ‘dat is tenslotte de enige manier om vooruit te komen in het leven. Als je blijft hangen in je ervaring, in dat wat je al kent, ontdek je niets nieuws en kom je nooit vooruit. Dat geldt ook op intellectueel niveau. Verwondering en verbazing zijn veel nuttiger dan ervaring.’ Met Cees aan tafel zitten is wel degelijk een heel bijzondere ervaring.

Tekst: Ariella Kornmehl
Foto: Julie Blik

16/02/2026

Lidy Stoppelman (1933)

Het sneeuwt als ik bij Lidy aankom. Het is alsof het moment perfect gekozen is, sneeuw bij de vrouw die als eerste Nederlandse kunstschaatsster ooit naar de Olympische Spelen ging.

'Voor mij is sneeuw niks,' zegt ze nuchter. 'Ik ben gewend in sneeuw te rijden.' Ze zit in haar vaste stoel, met Charlie, haar kleine hondje, ergens in de buurt. We eten knolselderijsoep die ze zelf gemaakt heeft. De keuken is hoog ingericht, veel te hoog eigenlijk. 'Ik heb nooit rekening gehouden dat ik oud word,' erkent ze met een lach.

Aan de muur hangen Chinese kalligrafieën die ze zelf gemaakt heeft. Lang leven, staat er op één van de werken. Er hangt ook een gouache van haar achttienjarige zelf in een schaatspakje dat haar moeder maakte. Blue Violins, de muziek waarop ze danste tijdens de Olympische Spelen. 'Prachtige muziek,' herinnert ze zich. 'Tadla tadla pam, en dan hup, ging mijn been omhoog.'

Haar vader was Joods. Tijdens de oorlog moest hij onderduiken achter een kartonnen muur in een sigarenwinkel op de Elandsgracht. Haar moeder bracht hem eten, met Lidy achterop de fiets, tijdens de avondklok. Ze was zeven jaar. 'Ik weet dit omdat mijn moeder me dat verteld heeft,' zegt Lidy. 'Ik herinner het me zelf niet.' Tussen zes en acht uur ging de rolluik één keer open, één keer dicht, en dan mocht haar vader hen even zien door een gaatje in de poster van een Spaanse danseres. Oom Lodewijk, de oudste broer van haar vader, had die schuilplaats geregeld. Een moedige man die tegelijk met de NSB en met de ondergrondse heulde om verzetswerk te doen. De hele familie Stoppelman kwam goed door de oorlog. Door oom Lodewijk.

'Lidy, papa is in gevaar. Niet praten, niet praten,' hoort ze nog steeds haar moeders stem.

Lidy begon op haar vierde met schaatsen, achter een krukje tussen de ingevroren rijnaken op de Kromme Waal in Amsterdam. Haar vader vond kunstschaatsen mooi, dus dat moest zij ook maar doen. In 1951, 1952 en 1953 werd ze Nederlands kampioene. De wisselprijs was een zilveren schaats, gemaakt van omgesmolten dubbeltjes en kwartjes. Die ligt nu nog op de plank in Zandvoort.

Voor betere trainingsfaciliteiten trok ze naar Engeland. Haar gymnasiumopleiding liet ze vallen – schaatsen won van alles.
In 1952 ging ze naar Oslo, naar de Olympische Winterspelen. De eerste Nederlandse kunstschaatsster ooit op de Spelen. Ze reisde samen met haar moeder, die ook haar trainster en coach was, en die al haar schaatskostuums naaide. Bij haar eerste axel scheurde een armsgat uit haar pakje. 'Verschrikkelijk! Ik ben doorgegaan.' Ze eindigde als tweeëntwintigste in een veld van veertig deelneemsters.

Kans op medailles maakte ze niet, dat wist ze zelf ook. Maar het ging ook om iets anders. 'Die onderlinge sfeer. Kreeg ik last van een blessure, dan stond daar de arts van de Finse bobbers al klaar. Die saamhorigheid!' Tegelijk voelde ze zich ook eenzaam. 'Er was vooral aandacht voor de mannen.’

Ze trouwde jong, met een man die vreemdging. Constant. Een narcist met endogene depressie. Zijn eerste vrouw had zelfmoord gepleegd – uit het raam gesprongen. Lidy haatte hem, totdat ze op een dag in de spiegel keek en dacht: hij ziet niets van je haat. Weg daarmee. Hij kwetste haar geestelijk, boorde haar de grond in. 'Je kan beter een klap krijgen,' zegt ze. Hij heeft één keer tegen haar geschreeuwd. Ze pakte zijn Olivetti typemachine en gooide die tegen zijn bureau. Hij schrok zich kapot. Heeft nooit meer geschreeuwd.

Deze vrouw toont veerkracht, dat ziet iedereen. Ze vertelt: ‘Eén keer was ik zo gekwetst dat ik een week in bed bleef liggen. Toen ik opstond dacht ik: dit gebeurt me nooit meer. En het is ook nooit meer gebeurd.’
Ze werkte later aan boord van cruiseschepen waar haar man een fotowinkel had. Ze ontwikkelde daar een instinct voor mensen, kon aan hun gezicht zien wie niet te vertrouwen was. 'Die gave heb ik niet meer,' zegt ze nu met een zucht .
Ze is niet depressief van nature, zegt ze. ‘Als er iets aan de hand was ging ik aan tafel zitten en dacht na: wat kan ik eraan doen? Er moet iets te doen zijn.' Ze luistert altijd naar haar lichaam. Ze gelooft in homeopathie, maar blijft gelukkig wel met haar voeten op de grond.

Op haar plank ligt de zilveren schaats. Haar laatste overwinning staat er nog niet op gegraveerd. 'Dat moet ik nog even doen,' zegt ze. En dan, met een glimlach: 'Maar dat ga ik nooit doen.' Het Joods Museum mag het krijgen, na haar dood. Samen met de foto's van haar ouders en misschien de gouache van dat meisje van achttien in het blauwe schaatspakje. Wie weet.

Ze woont al 25 jaar in Zandvoort, vlakbij de zuidduinen, in een huis vol herinneringen. Haar notaris is testamentair executeur. Fijne buren heeft ze, jonge mensen die ze kan bellen als er iets is. Ze heeft alles geregeld. 'Je moet wel, als je helemaal alleen bent.'

Tekst en beeld: Julie Blik / FACESTORIES



Kijk naar Lidy schaatsend en pratend: https://nos.nl/video/2417340-stoppelman-verbleef-geregeld-in-davos-voor-trainingsweken

https://nos.nl/video/2417340-stoppelman-verbleef-geregeld-in-davos-voor-trainingsweken